.
‘కథానిధి’ కథల సమకాలీనత
ప్రపంచ సాహిత్య చరిత్రలో కొన్ని పుస్తకాలు కేవలం కథలను చెప్పవు. ఒక యుగం మనస్తత్వాన్ని నమోదు చేస్తాయి. లియో టాల్స్టాయ్ Anna Kareninaలో కుటుంబ సంబంధాల సంక్లిష్టతను, గాబ్రియెల్ గార్సియా మార్క్వెజ్ One Hundred Years of Solitudeలో జ్ఞాపకాల రాజకీయాన్ని, టోనీ మోరిసన్ Belovedలో చరిత్ర మనిషి మనసుపై మిగిల్చిన గాయాలను, అమితావ్ ఘోష్ The Shadow Linesలో సరిహద్దుల మానసిక భౌగోళికతను అన్వేషించినట్లే, సమకాలీన తెలుగు కథ కూడా నేడు తన పరిధిని విస్తరించుకుంటూ మనిషి అంతరంగపు గోప్య ప్రాంతాల్లోకి ప్రవేశిస్తోంది. కథ ఇప్పుడు కేవలం సంఘటనల రికార్డు కాదు. అది కాలం, స్మృతి, అస్తిత్వం, సంబంధాలు, ఒంటరితనం, సాంకేతిక నాగరికతల మధ్య నలిగిపోతున్న మనిషి అనుభవాల అన్వేషణగా మారింది.
భూక్యా గోపినాయక్,
99891 59196
మునిసురేష్ పిళ్లె సమర్పణలో 2026 ఆగస్టు 30న వెలువడిన ‘కథానిధి’ (ఆదివారం కథలు) సంకలనం ఈ పరిణామానికి అద్దం పట్టే అరుదైన సాహిత్య అంశంగా నిలుస్తుంది. ఇందులో చోటుచేసుకున్న పదకొండు కథలు కేవలం పదకొండు ఇతివృత్తాల సమాహారం కావు. ఇవి సమకాలీన సమాజంలోని విభిన్న మానవ సంక్షోభాల ప్రతిధ్వనులు. విభజన గాయాల నుంచి డిజిటల్ యుగపు ఒంటరితనం వరకు, వృద్ధాప్య ఆత్మగౌరవ పోరాటాల నుంచి కృత్రిమ మేధస్సు సృష్టిస్తున్న నైతిక ప్రశ్నల వరకు, గ్రామీణ మూఢనమ్మకాల నుంచి పర్యావరణ స్పృహ వరకు విస్తరించిన ఈ కథలు నేటి తెలుగు కథా ప్రపంచం ఎంత విస్తృతంగా ఆలోచిస్తోందో తెలియజేస్తాయి.
అయితే మంచి ఇతివృత్తం ఉండటం మాత్రమే మంచి కథకు సరిపోదు. చెఖోవ్, మోపాస్సా, ఆలిస్ మున్రో, రేమండ్ కార్వర్ వంటి మహా కథకుల రచనలు మనకు నేర్పిన ప్రధాన పాఠం ఇదే. కథలో వస్తువుకంటే దానిని మోసే శిల్పం ముఖ్యమైనది. సంఘటనకంటే దానిని అనుభూతిగా మార్చే కథన నైపుణ్యం ముఖ్యమైనది. సందేశంకంటే మనిషి అంతరంగాన్ని స్పృశించే కళాత్మకత ముఖ్యమైనది. ఈ ప్రమాణాలనే గీటురాయిగా తీసుకుని, మానవతావాద దృక్పథంతో, సమకాలీన సామాజిక వాస్తవికతను దృష్టిలో ఉంచుకుని, ఈ సంకలనంలోని కథలను పరిశీలిస్తే తెలుగు కథ ప్రస్తుతం ఎటు ప్రయాణిస్తోందో మరింత స్పష్టంగా అర్థమవుతుంది.
ఈ కథలు మనకు సమాధానాలు ఇవ్వవు. ప్రశ్నలు ఇస్తాయి. మనం కోల్పోతున్న విలువల గురించి, మరచిపోతున్న మనుషుల గురించి, వినిపించని స్వరాల గురించి, సాంకేతిక అభివృద్ధి మధ్య కరిగిపోతున్న అనుబంధాల గురించి ఆలోచింపజేస్తాయి. మంచి సాహిత్యం చేసే పని అదే. అది జీవితాన్ని తీర్పు ఇవ్వదు. జీవితాన్ని కొత్త కళ్లతో చూడటానికి మనల్ని సిద్ధం చేస్తుంది. కథానిధిలోని కథలు కూడా అదే బాధ్యతను సమర్థంగా నిర్వర్తిస్తున్నాయి.
1. కాలాతీతమైన ఆర్ద్రత – గాయపడిన అస్తిత్వం
కథ: నిన్ను చేరేలోపు రచయిత్రి: కల్పనా రెంటాల (తెలుగుప్రభ)
కథలు మనకు ఎన్నో విషయాలు చెబుతాయి. కొన్ని కథలు సంఘటనలను చెబుతాయి. కొన్ని పాత్రలను గుర్తుండిపోయేలా చేస్తాయి. మరికొన్ని కథలు ముగిసిన తర్వాత కూడా మనలో కొనసాగుతుంటాయి. కల్పనా రెంటాల రాసిన “నిన్ను చేరేలోపు” అలాంటి అరుదైన కథ. ఇది ఒక కథ మాత్రమే కాదు.. కాలాన్ని దాటుకుంటూ వచ్చిన ఒక స్వరం. చరిత్ర శిథిలాల్లో చిక్కుకుపోయిన ఒక మనిషి ఆర్తనాదం మరో కాలంలో, మరో ఖండంలో జీవిస్తున్న ఒక యువతి హృదయాన్ని చేరుకున్న క్షణం. ఈ కథను చదివిన తర్వాత మనకు గుర్తుండేది కథాంశం కాదు. మనిషి తన నేలతో, తన నదితో, తన జ్ఞాపకాలతో ఏర్పరచుకున్న ఆ అగోచర బంధం.
భారత విభజన గురించి అనేక కథలు, నవలలు, చరిత్ర గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి. కుష్వంత్ సింగ్ “ట్రెయిన్ టు పాకిస్తాన్” నుంచి భీష్మ్ సహ్నీ “తమస్” వరకు, సాదత్ హసన్ మంటో కథల నుంచి అమృతా ప్రీతమ్ కవిత్వం వరకు విభజన అనేక కోణాల్లో చిత్రితమైంది. కానీ ఆ రచనలన్నింటి మధ్య కల్పనా రెంటాల కథ ప్రత్యేకంగా నిలబడటానికి కారణం, ఆమె దృష్టి రాజకీయాల మీద లేకపోవడం. ఆమెకు ఆసక్తి దేశాలను విడగొట్టిన గీతలో కాదు.. ఆ గీత వల్ల చీలిపోయిన మనసులో ఉంది. ఒక దేశం రెండు ముక్కలైనప్పుడు ఎన్ని కుటుంబాలు విడిపోయాయో చరిత్ర చెబుతుంది. కానీ ఒక పావురాన్ని, ఒక నదిని, ఒక ఇంటి మేడను వదిలి వెళ్లాల్సి వచ్చినప్పుడు ఒక యువకుడి గుండెలో ఏ తుఫాను వీచిందో సాహిత్యం మాత్రమే చెప్పగలదు.
అమర్జీత్ సింగ్ పాత్రను రచయిత్రి ఎంతో మృదువుగా, ఎంతో సహజంగా నిర్మించారు. అతడు ఒక చారిత్రక వ్యక్తి కాదు. లక్షలాది శరణార్థుల ప్రతినిధి. అతని బాధ వ్యక్తిగతమైనదే అయినా, దానిలో ఒక జాతి అనుభవించిన వేదన ప్రతిధ్వనిస్తుంది. ముఖ్యంగా ‘నీలి’ అనే పావురంతో అతని అనుబంధం కథకు అసాధారణమైన మానవీయతను తెచ్చిపెడుతుంది. మనిషి తన బాధను మనుషులతో కాకుండా ఒక పక్షితో పంచుకోవడం సాహిత్యంలో కొత్త విషయం కాదు. కానీ ఇక్కడ ఆ పావురం కేవలం పెంపుడు జంతువు కాదు. అది ఊరికి, ఇంటికి, జ్ఞాపకాలకు ప్రతీక. “ఎగరడం వచ్చిందని పక్షులకు ఊరు ఉండదా?” అనే ప్రశ్న కథలో అత్యంత కీలకమైన తాత్విక ప్రశ్నగా నిలుస్తుంది. ప్రపంచీకరణ, వలసలు, దేశాంతర ప్రయాణాల కాలంలో కూడా మనిషి తన మూలాలను ఎందుకు మరిచిపోలేడో ఈ ఒక్క ప్రశ్నలోనే అంతర్లీనమై ఉంది.
కథలో రావి నది ఒక జీవవంతమైన పాత్రగా కనిపిస్తుంది. సాధారణంగా కథల్లో నదులు నేపథ్యంగా ఉంటాయి. కానీ ఇక్కడ రావి కథను మోసుకెళ్లే ప్రధాన శక్తిగా మారుతుంది. “ఈ నదికి నా పేరు తెలుసు” అని అమర్జీత్ చెప్పినప్పుడు అది కేవలం భావోద్వేగ ప్రకటన కాదు. మనిషి గుర్తింపు గురించి చేసిన అత్యంత లోతైన వ్యాఖ్య. మనిషి మతంతో పుట్టడు. రాజకీయ సరిహద్దులతో పుట్టడు. అతడు నేలతో, నీటితో, భాషతో, జ్ఞాపకాలతో పుడతాడు. ఆ గుర్తింపును ఒక గీతతో చెరిపివేయగలమని రాజకీయాలు అనుకుంటాయి. కానీ నదులు అంగీకరించవు. జ్ఞాపకాలు అంగీకరించవు. అందుకే అమర్జీత్ బాధలో ఒక విశ్వజనీనత ఉంది. అతడు లాహోర్ గురించి మాట్లాడుతున్నా, ప్రపంచంలోని ప్రతి నిర్వాసితుడి తరఫున మాట్లాడుతున్నాడు.
ఈ కథలో అత్యంత ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే, రచయిత్రి చరిత్రలోని ఒక విభజనను వర్తమానంలోని మరో విభజనతో జత చేయడం. కీర్తన పాత్ర ఆ కారణంగానే ముఖ్యమవుతుంది. మొదట చూస్తే అమర్జీత్, కీర్తనల మధ్య ఎలాంటి సంబంధమూ కనిపించదు. ఒకరు 1947లో జీవిస్తున్న సిక్కు యువకుడు. మరొకరు 2020లో అమెరికాలో జీవిస్తున్న తెలుగు యువతి. కానీ కథ ముందుకు సాగేకొద్దీ వీరిద్దరూ ఒకే బాధకు రెండు రూపాలుగా కనిపిస్తారు. అమర్జీత్ తన దేశం నుంచి విడిపోయాడు. కీర్తన తనలో తాను విడిపోయింది. అమర్జీత్ భౌగోళిక నిర్వాసితుడు. కీర్తన మానసిక నిర్వాసితురాలు. అతనికి రావి నది దూరమవుతోంది. ఆమెకు తన అంతర్ముఖ ప్రపంచం దూరమవుతోంది. ఈ పోలిక కథను సాధారణ చారిత్రక కథ స్థాయి నుంచి ఒక అస్తిత్వ కథ స్థాయికి తీసుకెళ్తుంది.
స్కిజోఫ్రేనియా, డిసోసియేషన్ వంటి మానసిక స్థితులను రచయిత్రి ఎంతో సున్నితంగా చిత్రించారు. ఇవి కథలో వైద్యపరమైన అంశాలుగా రావు. అవి ఒంటరితనానికి, అర్థంకాని జీవితానికి ప్రతీకలుగా మారతాయి. కీర్తనను ఎవరూ పూర్తిగా అర్థం చేసుకోలేరు. థామస్ .. థెరపిస్టు కూడా. కానీ పెప్పర్ అనే పిల్లి అర్థం చేసుకుంటుంది. ఇక్కడ రచయిత్రి ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని సూచిస్తున్నారు. ప్రేమకు విశ్లేషణ అవసరం లేదు. అనుబంధానికి నిర్వచనం అవసరం లేదు. మనుషులు చేయలేని పని కొన్ని సార్లు జంతువులు చేస్తాయి. అమర్జీత్ జీవితంలో నీలి, కీర్తన జీవితంలో పెప్పర్ అదే పాత్ర పోషిస్తాయి.
కథలో ఆర్కైవిస్ట్గా కీర్తన ఎంపిక అసాధారణమైన సాహిత్య చాతుర్యం. ఆమె పని పాత కాగితాలను భద్రపరచడం. మరచిపోయిన జీవితాలను తిరిగి వెలికితీయడం. గతాన్ని కాపాడడం. ఈ ఉద్యోగం ఆమె వ్యక్తిత్వానికి ప్రతీకగా మారుతుంది. ఎందుకంటే కీర్తన కూడా జ్ఞాపకాలను వదిలిపెట్టలేని మనిషే. తాతయ్యను మర్చిపోలేదు. థామస్ను పూర్తిగా కోల్పోలేదు. తన అంతరంగంలో గతాన్ని దాచుకుని తిరుగుతోంది. అందుకే అమర్జీత్ ఉత్తరం ఆమె చేతికి చేరడం యాదృచ్ఛికంగా అనిపించినా, కథా నిర్మాణంలో అది అనివార్యమైన పరిణామంగా మారుతుంది. జ్ఞాపకాలను కాపాడే వ్యక్తి చేతికే ఒక కోల్పోయిన జ్ఞాపకం చేరుతుంది.
ఈ కథలోని మాయా వాస్తవికత ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాలి. లాటిన్ అమెరికన్ సాహిత్యంలో గాబ్రియెల్ గార్సియా మార్క్వెజ్, ఇసబెల్ అలెండే, టోనీ మోరిసన్ వంటి రచయితలు మాయా వాస్తవికతను చరిత్రలో నలిగిపోయిన స్వరాలను తిరిగి వినిపించడానికి ఉపయోగించారు. కల్పనా రెంటాల కూడా అదే పద్ధతిని తనదైన శైలిలో వినియోగించారు. ఒక పాత పెట్టె, ఒక వెండి గొలుసు, ఒక ఉత్తరం, ఒక నది — ఇవన్నీ కలిసి కాలాన్ని కూలదోసే ద్వారాలుగా మారతాయి. కీర్తన 1947లోకి ప్రవేశించడం తార్కికంగా అసంభవం. కానీ భావోద్వేగపరంగా అది పూర్తిగా సహజంగా అనిపిస్తుంది. ఇదే మంచి మాయా వాస్తవికత లక్షణం. అద్భుతాన్ని నమ్మించదు.కానీ భావాన్ని నమ్మిస్తుంది.
ఈ కథను చదువుతున్నప్పుడు అమితావ్ ఘోష్ “ది షాడో లైన్స్” గుర్తుకు వస్తుంది. అక్కడ కూడా సరిహద్దులు మనుషుల ఊహల్లో ఎలా నిర్మితమవుతాయో చూపిస్తాడు. అలాగే టోనీ మోరిసన్ “బిలవెడ్”లో గతం చనిపోదని, అది వర్తమానంలోకి తిరిగి వస్తుందని చెబుతుంది. “నిన్ను చేరేలోపు” కూడా అదే సత్యాన్ని పలుకుతుంది. చరిత్ర ముగియదు. అది కాగితాల్లో, నదుల్లో, జ్ఞాపకాలలో, మనుషులలో జీవిస్తూ ఉంటుంది. ఎవరో ఒకరు వినే వరకు.
ఈ కథలో అత్యంత హృదయ విదారకమైన అంశం “ఎవరైనా వింటున్నారా?” అనే ప్రశ్న. అమర్జీత్ తన ఉత్తరంలో అడిగిన ప్రశ్న అది. ఆ ప్రశ్నకు కీర్తన సమాధానం. డెబ్బై ఏళ్ల తర్వాత అయినా అతని మాట విన్న వ్యక్తి ఆమె. ఇక్కడ కథ ఒక గొప్ప మానవీయ ప్రకటన చేస్తుంది. ఏ బాధా పూర్తిగా నశించదు. ఏ స్వరమూ పూర్తిగా మౌనమవదు. ఎక్కడో, ఎప్పుడో, ఎవరో దాన్ని వింటారు. మనిషి కథలన్నీ చివరికి చేరుకోవాలనే ప్రయత్నాలే. ఒక మనసు మరో మనసును చేరుకోవడం కోసం చేసే యాత్రలే.
కథ చివరలో వచ్చే “కొన్ని కథలకు ముగింపే ప్రారంభం” అనే వాక్యం ఈ రచనకు తగిన ముగింపు మాత్రమే కాదు.. కథ మొత్తానికి తాత్విక సారాంశం. అమర్జీత్ ఉత్తరం కీర్తనను చేరింది. కీర్తన ద్వారా పాఠకుడిని చేరింది. ఇప్పుడు ఆ స్వరం మనలో జీవిస్తుంది. అదే సాహిత్య విజయం. చరిత్ర మరచిపోయిన మనిషిని కథ గుర్తుంచుకోవడం. కాలం దాచిన బాధను పదం తిరిగి వెలికితీయడం.
“నిన్ను చేరేలోపు” కథలో కల్పనా రెంటాల చరిత్రను రాయలేదు. చరిత్రలో మిగిలిపోయిన హృదయ స్పందనను వినిపించారు. రావి నది ఒడ్డున కూర్చొని “ఎవరైనా వింటున్నారా?” అని అడిగిన అమర్జీత్ స్వరం, ఫిలడెల్ఫియాలోని ఒక ఆర్కైవ్ బేస్మెంట్లో ప్రతిధ్వనించడం ఈ కథలోని అద్భుతం కాదు. మనిషి అనుభవం కాలాన్ని దాటగలదనే నమ్మకం. అదే ఈ కథను సమకాలీన తెలుగు కథాసాహిత్యంలో ప్రత్యేకంగా నిలబెడుతుంది. చదివిన తర్వాత ముగియకుండా, పాఠకుడి అంతరంగంలో ప్రవహిస్తూ ఉండే రావి నదిలా ఈ కథ చాలా కాలం మనతోనే ఉంటుంది.
2. యంత్రాల మధ్య అదృశ్యమవుతున్న మనిషి
కథ: రేపటి రోజు రచయిత: ములగాడ సురేష్ కుమార్ (ఆదివారం ఆంధ్రజ్యోతి)
తెలుగు కథా సాహిత్యంలో సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఇతివృత్తంగా చేసుకుని వచ్చిన కథలు తక్కువే. వచ్చిన వాటిలో కూడా చాలా కథలు విజ్ఞానశాస్త్రపు ఊహలకు, భవిష్యత్ ప్రపంచపు చిత్రణలకు పరిమితమైపోతాయి. కానీ ములగాడ సురేష్ కుమార్ రాసిన “రేపటి రోజు” కథ ఆ కోవకు చెందదు. ఇది కృత్రిమ మేధస్సు, రోబోటిక్స్, ఆటోమేషన్ వంటి ఆధునిక అంశాలను నేపథ్యంగా తీసుకున్నప్పటికీ, అంతిమంగా ఇది మనిషి గురించి, ముఖ్యంగా తల్లి-కూతుళ్ల అనుబంధం గురించి చెప్పిన కథ. యంత్రాలు ఎంత అభివృద్ధి చెందినా, మనిషి స్థానాన్ని భర్తీ చేయలేవని చెప్పే భావోద్వేగ ప్రకటన.
ఈ కథను చదువుతున్నప్పుడు మొదట కనిపించేది భవిష్యత్తు ప్రపంచం. ఏఐ ఆధారిత అలారాలు, వాయిస్ మాడ్యులేషన్ సిస్టమ్స్, హ్యూమన్ రోబోలు, ఆటోమేటెడ్ ఆఫీసులు, సెన్సార్ ఆధారిత జీవన విధానం…ఇవన్నీ మనం రేపటి సమాజాన్ని చూస్తున్నామనే భావన కలిగిస్తాయి. కానీ రచయిత అసలు ఉద్దేశం భవిష్యత్తును చూపించడం కాదు. భవిష్యత్తు పేరుతో వర్తమానాన్ని ప్రశ్నించడం.
మాళవిక ఒక శాస్త్రవేత్త. ఆమె జీవితాన్ని పరిశీలిస్తే, నేటి పట్టణ మధ్యతరగతి యువతరానికి ప్రతినిధిగా కనిపిస్తుంది. ఉద్యోగం, బాధ్యతలు, ప్రాజెక్టులు, సమావేశాలు, సమయపాలన, కెరీర్…ఇవన్నీ ఆమె జీవితాన్ని పూర్తిగా ఆక్రమించేశాయి. ఆమె ప్రపంచాన్ని మార్చే యంత్రాలను తయారు చేస్తోంది. కానీ తన పక్కనే ఉన్న తల్లి ఆరోగ్యాన్ని గమనించే తీరిక లేదు. ఇదే కథలోని ప్రధాన వైరుధ్యం. రచయిత ఈ వైరుధ్యాన్ని ఎక్కడా ఉపన్యాసంలా చెప్పరు. సంఘటనల ద్వారా మనకు అనుభూతి కలిగిస్తారు.
కథ ప్రారంభ దృశ్యం ఎంతో సాధారణంగా ఉంటుంది. అమ్మ పిలుపుతో కూతురు మేల్కొనడం. తెలుగు కుటుంబాల్లో ప్రతిరోజూ జరిగే దృశ్యం. కానీ ఇక్కడ ఒక సూక్ష్మమైన మార్పు ఉంది. ముందుగా వినిపించింది నిజమైన తల్లి కాదు, తల్లి గొంతును అనుకరించే ఏఐ అలారం. ఈ చిన్న వివరమే కథ మొత్తాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి కీలకం. మనం ఇప్పుడు సంబంధాలను కూడా సాంకేతిక రూపాల్లో భద్రపరచుకునే కాలంలో ఉన్నామని రచయిత సూచిస్తున్నారు. తల్లి గొంతు ఉంది. కానీ తల్లి సమక్షం లేదు. ప్రేమకు ప్రతిరూపం ఉంది. కానీ ప్రేమించే మనిషి వైపు చూడటానికి సమయం లేదు.
కథలో వనజ పాత్ర చాలా సహజంగా, మనకు సుపరిచితంగా ఉంటుంది. ఆమె ఏ అసాధారణ వ్యక్తి కాదు. మన ఇళ్లలో కనిపించే వేలాది మంది తల్లుల ప్రతిరూపం. కూతురు తినిందా లేదా అని ఆందోళన పడుతుంది. ఆరోగ్యం గురించి హెచ్చరిస్తుంది. తన అనారోగ్యాన్ని మాత్రం దాచిపెడుతుంది. తన కూతురు ఎదగాలని కోరుకుంటుంది. తన బాధలను పక్కన పెడుతుంది. ఈ పాత్రలో రచయిత ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, ఆమెను ఆదర్శ తల్లిగా కాకుండా సహజమైన తల్లిగా చిత్రించడం. కోప్పడుతుంది, తిడుతుంది, బుజ్జగిస్తుంది, విసుక్కుంటుంది, మురిపిస్తుంది. ఈ సహజత్వమే పాత్రకు జీవం పోస్తుంది.
కథలో అత్యంత శక్తివంతమైన అంశం ‘చిన్నమ్మ’ అనే రోబో. ఇది కేవలం ఒక యంత్రం కాదు. మాళవిక మనసులోని అపరాధ భావనకు రూపం. ఆమె తల్లితో గడపలేని సమయాన్ని, ప్రపంచానికి తల్లిలాంటి రోబోలను తయారు చేయడం ద్వారా భర్తీ చేయాలని ప్రయత్నిస్తోంది. ఇక్కడ రచయిత ఎంతో లోతైన మానసిక సత్యాన్ని స్పృశించారు. ఆధునిక మనిషి తరచుగా నిజమైన సంబంధాలను కోల్పోయి వాటి ప్రత్యామ్నాయాలను సృష్టించుకుంటాడు. సమయం ఇవ్వలేని తల్లికి బదులుగా ‘చిన్నమ్మ’ను సృష్టిస్తాడు. కానీ ప్రత్యామ్నాయం ఎప్పటికీ అసలుకు సమానం కాదు.
మాళవిక “రోబోలను మనుషుల్లా చేసే ప్రయత్నంలో మేమే రోబోలుగా మారిపోతున్నామా?” అని అడిగే ప్రశ్న కథకు కేంద్రబిందువు. ఇది కేవలం ఒక పాత్ర ఆలోచన కాదు. నేటి నాగరికత ముందుంచిన ప్రశ్న. మనం యంత్రాలకు భావోద్వేగాలను నేర్పిస్తున్నాం. కానీ మనలోని భావోద్వేగాలను కోల్పోతున్నామా? మనం యంత్రాలకు సంభాషణలు నేర్పిస్తున్నాం. కానీ ఇంట్లో మనుషులతో మాట్లాడటానికి సమయం కోల్పోతున్నామా? ఈ ప్రశ్నలు కథ ముగిసిన తర్వాత కూడా పాఠకుడిని వెంటాడుతాయి.
ఈ కథలో సాంకేతికతను రచయిత శత్రువుగా చూపలేదు. అదే కథ బలం. చాలా రచనలు యంత్రాలను విలన్లుగా చిత్రిస్తాయి. కానీ ఇక్కడ యంత్రాలు తమ పని సమర్థంగా చేస్తాయి. జెనీ ఆతిథ్యం ఇస్తుంది. చిన్నమ్మ శ్రద్ధగా మాట్లాడుతుంది. అలారాలు సమయాన్ని గుర్తు చేస్తాయి. కెమెరాలు భద్రత కల్పిస్తాయి. సమస్య యంత్రాల్లో లేదు. వాటిని సృష్టించిన మనిషి ప్రాధాన్యతల్లో ఉంది. అందుకే ఈ కథ సాంకేతిక వ్యతిరేక కథ కాదు. మానవ సంబంధాల అనుకూల కథ.
కథలోని విషాదం ఒక్కసారిగా సంభవించదు. రచయిత ఎంతో జాగ్రత్తగా దానికి పునాదులు వేస్తారు. ఉదయం నుంచే తల్లి ఆరోగ్యం గురించి సంకేతాలు ఇస్తారు. శరీరం వేడిగా ఉండటం, నీరు పట్టడం, డాక్టర్ సూచనలు..ఇవి అన్నీ రాబోయే విషాదానికి సూచనలు. కానీ మాళవికలాగే పాఠకుడు కూడా వాటిని పెద్దగా పట్టించుకోడు. ఎందుకంటే మన జీవితాల్లో కూడా ఇలాంటి సంకేతాలను మనం నిర్లక్ష్యం చేస్తుంటాం. అందుకే తల్లి మరణవార్త వచ్చినప్పుడు అది కేవలం కథలోని పాత్రకు మాత్రమే కాదు, పాఠకుడికీ ఒక షాక్గా అనిపిస్తుంది.
కథలో అత్యంత వ్యంగ్యభరితమైన, హృదయవిదారకమైన అంశం ఏమిటంటే, మాళవిక తయారు చేసిన యంత్రాలన్నీ పనిచేశాయి. కెమెరాలు పనిచేశాయి. అలారాలు పనిచేశాయి. నోటిఫికేషన్లు పనిచేశాయి. రోబోలు పనిచేశాయి. కానీ ఒక మనిషి ప్రాణాన్ని కాపాడలేకపోయాయి. ఎందుకంటే వాటికి ప్రేమ ఉంది కానీ స్పర్శ లేదు. స్పందన ఉంది కానీ సహచర్యం లేదు. సమాచారం ఉంది కానీ అనుబంధం లేదు. రచయిత ఇక్కడ చెప్పదలచుకున్నది ఎంతో స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. సాంకేతికత జీవనాన్ని సౌకర్యవంతం చేయగలదు. కానీ జీవితం కాలేదు.
కథ ముగింపు తెలుగు కథా సాహిత్యంలో ఇటీవల కాలంలో వచ్చిన అత్యంత ప్రభావవంతమైన ముగింపులలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది. తల్లి చనిపోయిన తర్వాత ఇంటికి చేరిన మాళవికను మళ్ళీ అదే అలారం, అదే గొంతు పలకరిస్తుంది. “హెలో బేబీ, వెల్కమ్ హోమ్…” అని. ఈ ఒక్క క్షణంలో కథ మొత్తం తన అర్థాన్ని విప్పుతుంది. ఉదయం వినిపించిన గొంతు అప్పుడు ఒక సౌలభ్యం. ఇప్పుడు అది ఒక శాపం. ఉదయం అది ప్రేమకు ప్రతిరూపం. ఇప్పుడు అది ప్రేమ లేమికి గుర్తు. తల్లి లేని ఇంట్లో తల్లి గొంతు వినిపించడం కంటే పెద్ద విషాదం ఇంకేముంటుంది?
ఈ ముగింపు చదివినప్పుడు రే బ్రాడ్బరీ ప్రసిద్ధ కథ “ది వెల్డ్”, లేదా ఈ.ఎం. ఫోర్స్టర్ రాసిన “ది మెషీన్ స్టాప్స్” వంటి ప్రపంచ సాహిత్య రచనలు గుర్తుకొస్తాయి. అక్కడ కూడా యంత్రాలు మనుషుల జీవితాలను ఆక్రమిస్తాయి. కానీ “రేపటి రోజు” కథ ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, అది ప్రపంచ స్థాయి ఆందోళనను ఒక తెలుగు ఇంటి వంటగదిలోకి తీసుకువస్తుంది. తల్లి పెట్టిన బటన్ ఇడ్లీ, హార్లిక్స్, ఉదయపు పిలుపు, పెళ్లి గురించి ఆందోళన..ఇవన్నీ కథను మనకు అత్యంత దగ్గరగా నిలబెడతాయి.
ఈ కథలో భవిష్యత్తు ఒక హెచ్చరిక. రేపటి రోజును గురించి చెబుతున్నట్లు కనిపించినా, నిజానికి నేటి రోజును ప్రశ్నిస్తోంది. మనం ఎవరి కోసం పరిగెడుతున్నాం? మన ఎదుగుదలలో మనతో పాటు నడిచిన వారిని మరిచిపోతున్నామా? యంత్రాల సహాయంతో ప్రపంచాన్ని మార్చాలని ప్రయత్నిస్తున్న మనం, మన ఇంట్లో ఒక మనిషి ఒంటరితనాన్ని గమనిస్తున్నామా? అనే ప్రశ్నలను ముందుంచుతుంది.
“రేపటి రోజు” కథలో ములగాడ సురేష్ కుమార్ భవిష్యత్తు సాంకేతికతను వర్ణించలేదు.. భవిష్యత్తు పేరుతో మనిషి కోల్పోతున్న వర్తమానాన్ని చూపించారు. తల్లి ప్రేమను అనుకరించే యంత్రాన్ని సృష్టించగలం. తల్లి గొంతును రికార్డు చేయగలం. ఆమె మాటలను ప్రోగ్రామ్ చేయగలం. కానీ తల్లి ఉండటాన్ని మాత్రం పునఃసృష్టించలేం. అదే ఈ కథలోని విషాదం. అదే ఈ కథలోని సత్యం. అదే ఈ కథను చదివాక మనలో చాలాకాలం మిగిలిపోయే అనుభూతి.
3. పెత్తందారీ అహంకారంపై ఆడబిడ్డ ప్రతీకారం
కథ: నీడల దృశ్యం రచయిత: గన్నోజు ప్రసాద్ (నవతెలంగాణ సోపతి)
తెలంగాణ సాహిత్య చరిత్రను పరిశీలిస్తే భూస్వామ్య వ్యవస్థ కేవలం ఆర్థిక దోపిడీకే పరిమితం కాలేదని, అది స్త్రీ శరీరాల మీద కూడా తన ఆధిపత్యాన్ని ప్రదర్శించిందని అనేక రచనలు నమోదు చేశాయి. రైతు, కూలీ, పాలేరు జీవితాలను నియంత్రించిన దొర వ్యవస్థలో స్త్రీల అస్మిత మరింత ప్రమాదంలో ఉండేది. గన్నోజు ప్రసాద్ “నీడల దృశ్యం” కథలో కొమురారెడ్డి పాత్రను ఒక వ్యక్తిగా కాకుండా ఆ ఫ్యూడల్ సంస్కృతికి ప్రతినిధిగా నిలబెట్టారు. అతని కామదృష్టి వ్యక్తిగత వికృతం మాత్రమే కాదు.. అధికారం తనకు అన్నీ సాధ్యమేననే దురహంకారం. కథలో జానకి తల్లి ఎదుర్కొన్న అవమానం, తప్పుడు నేరారోపణ, చివరకు ఆత్మహత్య..ఇవి అన్నీ ఒక సామాజిక వ్యవస్థ సృష్టించిన విషాదాలు.
ఈ కథలో జానకి ప్రతీకారం ఒక వ్యక్తిగత స్పందనగా కనిపించినా, దాని వెనుక సామూహిక చరిత్ర ఉంది. ఆమె దొరను హతమార్చే క్షణం కేవలం ఒక మనిషి మరణం కాదు. తరతరాలుగా భయంతో మౌనంగా ఉన్న స్త్రీల ఆవేదన ఒక్కసారిగా రూపం దాల్చిన క్షణం. తెలంగాణ జానపద సంప్రదాయంలో సమ్మక్క-సారక్క, ఎల్లమ్మ, మారెమ్మ వంటి స్త్రీ దేవతలు అన్యాయానికి వ్యతిరేకంగా నిలిచే ప్రతీకలుగా కనిపిస్తాయి. జానకి పాత్రలో కూడా అలాంటి ప్రతిఘటన చైతన్యం అంతర్లీనంగా ఉంటుంది.
కథలో మొక్కజొన్న చేను కేవలం సంఘటనలు జరిగే స్థలం కాదు. సాహిత్యపరంగా అది జ్ఞాపకాల భూభాగం. జానకి తల్లి అవమానితురాలైన ప్రదేశం అదే. జానకి ప్రతీకారం తీర్చుకునే ప్రదేశం కూడా అదే. ఒకే స్థలం రెండు తరాల బాధను మోస్తుంది. ఫ్రెంచ్ సిద్ధాంతకర్త పియెర్ నోరా చెప్పిన ‘లియూ ద మేమోయిర్’ (Sites of Memory) భావనను గుర్తు చేసేలా, ఆ చేను ఒక జ్ఞాపక స్థలంగా మారుతుంది. గతం అక్కడ చనిపోదు. వర్తమానంలో తిరిగి ప్రత్యక్షమవుతుంది.
కథ శీర్షిక ‘నీడల దృశ్యం’ కూడా విశేషమైనది. నీడ అంటే కనిపించని చరిత్ర. అధికారిక చరిత్రలు నమోదు చేయని బాధ. జానకి తల్లి కథ అలాంటి నీడ. గ్రామం దాన్ని మరచిపోయింది. వ్యవస్థ దాన్ని దాచేసింది. కానీ జానకి జ్ఞాపకంలో అది నిలిచిపోయింది. కథ చివరికి ఆ నీడ దృశ్యంగా మారుతుంది. దాచిపెట్టిన చరిత్ర వెలుగులోకి వస్తుంది. ఈ అర్థంలో ఈ కథ జ్ఞాపకాల కథ.
గన్నోజు ప్రసాద్ కథన నైపుణ్యం కూడా ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాలి. కథను నేరుగా ప్రతీకార సంఘటనతో ప్రారంభించకుండా, గ్రామీణ జీవన సహజ చిత్రణతో మొదలుపెట్టారు. ఆ తర్వాత నెమ్మదిగా గతాన్ని విప్పుతూ జానకి తల్లి విషాదాన్ని బయటపెడతారు. ఈ నిర్మాణం వల్ల పాఠకుడు జానకి చర్యను కేవలం హింసగా కాకుండా, చారిత్రక న్యాయంగా అర్థం చేసుకునే అవకాశం కలుగుతుంది. తెలంగాణ కథా సంప్రదాయంలో అల్లం రాజయ్య, కాలువ మల్లయ్య,బి.యస్.రాములు, పెద్దింటి అశోక్ కుమార్ వంటి రచయితల కథల్లో కనిపించే సామాజిక ఆవేదనకు ఈ కథ ఒక సమకాలీన కొనసాగింపుగా కనిపిస్తుంది.
అందుకే “నీడల దృశ్యం” ఒక సాధారణ కథగా నిలిచిపోదు. అది చరిత్ర నీడల్లో మిగిలిపోయిన మనుషుల ఆర్తనాదాన్ని వినిపించే కథగా, స్త్రీ అస్మితను సామాజిక న్యాయంతో ముడిపెట్టే కథగా, జ్ఞాపకాన్ని ప్రతిఘటనగా మార్చే కథగా గుర్తుండిపోతుంది. మంచి కథలు ముగిసిన తర్వాత కూడా మనసులో కొనసాగుతాయి. గన్నోజు ప్రసాద్ కథ అలాంటి అరుదైన కథల్లో ఒకటి.
4. మూగజీవాల విశ్వాసం – మనుషుల అహంకారం
కథ: మొక్కు రచయిత: బొడ్డేడ బలరామస్వామి (నమస్తే తెలంగాణ బతుకమ్మ)
మానవుల కుహనా భక్తిని, గర్వాన్ని ఎండగడుతూ జంతువుల మధ్య ఉన్న మూగ బంధాన్ని చాటిన కథ ఇది. అప్పలకొండ అనే గొర్రెల కాపరి పెంచుకునే ‘భీముడు’ అనే గొర్రెపోతు, మోతుబరి పందల్నాయుడు అమ్మవారికి బలి ఇవ్వాలనుకున్న గొర్రెపోతును గుద్ది చంపేస్తుంది. పౌరుషం దెబ్బతిన్న పందల్నాయుడు, ఆ భీముడినే బలి ఇవ్వాలని లాక్కెళతాడు. తన భీముడిని బలిస్తుంటే తట్టుకోలేని అప్పలకొండ ప్రాణత్యాగానికి లేదా ఎదురుతిరగడానికి సిద్ధపడతాడు. సరిగ్గా అప్పుడు అప్పలకొండ మందలోని గొర్రెలన్నీ వచ్చి భీముడి చుట్టూ రక్షణగా నిలవడం, ఇన్స్పెక్టర్ వచ్చి జంతుబలి చట్టరీత్యా నేరమని పందల్నాయుడిని హెచ్చరించడం ముగింపు.
గొర్రెల కాపరుల జీవనశైలిని, వారి అమాయకత్వాన్ని రచయిత పదునైన మాండలికంలో రాశారు. మూగజీవాలు తోటి జీవి కోసం మందగా ఏర్పడి రక్షణ వలయంగా నిలబడటం అద్భుతమైన విజువల్.
రచయిత కథను ఉపన్యాసంగా మార్చకుండా, సంఘటనల ద్వారా తన ఆలోచనను వ్యక్తం చేయడం విశేషం. చివర్లో పోలీస్ ఇన్స్పెక్టర్ చెప్పిన మాటలు కథ యొక్క సారాంశాన్ని సంక్షిప్తంగా తెలియజేస్తాయి. దేవతకు జంతువును బలివ్వడం కన్నా, మనిషిని మనిషిగా చూడడం గొప్ప మొక్కు అని ఆయన చెప్పడం ద్వారా కథ మానవతా దృక్పథాన్ని ప్రతిపాదిస్తుంది. ఇది చట్టపరమైన విజయం మాత్రమే కాదు. వివేకం మూఢనమ్మకాలపై సాధించిన విజయం.
స్థానిక మాండలిక భాష కథకు ప్రత్యేక ఆకర్షణ. పాత్రలు మాట్లాడే భాషలోనే వారి జీవితం, వర్గస్థితి, భావోద్వేగం ప్రతిఫలిస్తాయి. భాష కథకు అలంకారం కాదు..కథా శిల్పంలో అంతర్భాగంగా మారింది. అందువల్ల పాత్రలు కాగితంపై రాసిన అక్షరాలుగా కాకుండా, మన కళ్ల ముందే తిరిగే మనుషులుగా అనిపిస్తాయి.
“మొక్కు” కథ చివరికి మనల్ని ఒక ప్రశ్న ఎదుట నిలబెడుతుంది. దేవుడికి కావలసింది బలి పశువా, లేక మనిషిలోని దయా? ఈ ప్రశ్నకు రచయిత బొడ్డేడ బలరామస్వామి ఇచ్చిన సమాధానం స్పష్టమైనది. భక్తి పేరుతో హింసను సమర్థించే సమాజంలో, ప్రేమే పరమమైన మొక్కు అని ఈ కథ గుర్తు చేస్తుంది. గ్రామీణ జీవితం నుంచి పుట్టుకొచ్చిన ఈ కథ, విశ్వమానవీయ విలువలను ప్రతిపాదించడం వల్లే ప్రత్యేకంగా నిలుస్తుంది.
5. పాతతరం ఆర్తనాదం – వ్యవస్థకు చెంపపెట్టు
కథ: అర్జీ రచయిత: కొండ్రెడ్డి సత్యకిషోర్ (సాక్షి ఫన్డే)
కన్నబిడ్డల చేతిలో నిర్లక్ష్యానికి గురై, కారుణ్య మరణం కోరుకుంటూ ఒక వృద్ధుడు రాసిన అర్జీ, అది సమాజం మీద చూపిన ప్రభావాన్ని తెలిపే అత్యంత విషాదకరమైన కథ ఇది. రాఘవరావు అనే రిటైర్డ్ క్లర్క్ ను పిల్లలు గాలికి వదిలేస్తారు. జేబులో టీ తాగడానికి రెండు రూపాయలు తక్కువైతే అవమానపడతాడు, రోడ్డు మీద వడదెబ్బతో పడిపోతే ఎవరూ పట్టించుకోరు. అతను చనిపోయాక, అతని జేబులోంచి దొంగిలించిన పర్సులో ఉన్న ‘కలెక్టర్ కు రాసిన కారుణ్య మరణ అర్జీ’ గాలికి ఎగిరివస్తుంది. ఆ అర్జీ చదివిన టీకొట్టు వాడు, అతనికి లిఫ్ట్ ఇవ్వని ఎస్సై, పర్సు కొట్టేసిన దొంగ… అందరూ పశ్చాత్తాపపడి తమ తండ్రులకు ఫోన్ చేస్తారు.
వృద్ధాప్యపు నిస్సహాయతను రచయిత కొండ్రెడ్డి సత్యకిషోర్ గుండెలు పిండేలా రాశారు. “ఆకలితో కాదు.. అనురాగానికి అలమటించి చనిపోతున్న తండ్రి” అన్న వాక్యం కంటతడి పెట్టిస్తుంది. ఒక మంచి కథ చదివిన అనుభూతి మిగుల్తుంది.
6. వృద్ధాప్యంలో విప్లవం – మూసలపై తిరుగుబాటు
కథ: రాధమ్మ మనసు రచయిత: డా. బొద్దూరు విజయేశ్వరరావు (ప్రజాశక్తి స్నేహ)
డా. బొద్దూరు విజయేశ్వరరావు రాసిన “రాధమ్మ మనసు” కథలో వృద్ధులు అంటే కేవలం మూలన కూర్చుని పిల్లల దయాదాక్షిణ్యాలపై బతకాల్సిన వారు కారని, వారికీ ఒక జీవితం, తోడు అవసరమని చాటిచెప్పిన విప్లవాత్మక కథ. 60 ఏళ్ల రాధమ్మ తన పిల్లలను (మధుబాబు, సూర్యం, రమ్య) అర్జంటుగా రిజిస్ట్రార్ ఆఫీసుకు రమ్మంటుంది. ఆస్తి పంచుతుందేమో అని ఆశగా వచ్చిన పిల్లలకు షాక్ ఇస్తూ, తనకు ఆపదలో సాయం చేసిన కృష్ణమూర్తి అనే వ్యక్తిని రిజిస్టర్ మ్యారేజ్ చేసుకుంటుంది. అంతేకాకుండా, ఆస్తిపై ఒక సేవా ట్రస్ట్ ను ఏర్పాటు చేసి, ఒక అనాథ పిల్లాడిని దత్తత తీసుకుంటుంది. “ఈ వయసులో మీకెందుకమ్మా ఈ పెళ్లి?” అన్న పిల్లలకు, వాళ్ల స్వార్థాన్ని కళ్లకు కడుతుంది రాధమ్మ.
ఈ కథలోని వస్తువు చాలా ధైర్యవంతమైనది. భారతీయ కుటుంబ వ్యవస్థలోని డొల్లతను, పితృస్వామ్య/వయోవివక్ష ఆలోచనలను బద్దలుకొట్టింది. ముగింపులో పిల్లల ఆశల మీద నీళ్లు చల్లడం అద్భుతమైన ట్విస్ట్. కథ చెప్పిన సామాజిక సందేశం అధ్బుతమైనది.
7. కర్తవ్యం వర్సెస్ వాత్సల్యం – అంతర్మథనం
కథ: ప్రశ్న రచయిత: గన్నవరపు నరసింహమూర్తి (ప్రజాశక్తి స్నేహ)
ప్రభుత్వోద్యోగులు నైతికతకు, బంధుప్రీతికి మధ్య నలిగిపోయే సంఘర్షణను గన్నవరపు నరసింహమూర్తి “ప్రశ్న” కథ వివరిస్తుంది. జైలర్ ఆనంద్ కు రాజమండ్రి సెంట్రల్ జైలుకు ప్రమోషన్ వస్తుంది. కానీ, తన సొంత తమ్ముడు (అన్యాయంగా ఇరుక్కుని) అదే జైలులో శిక్ష అనుభవిస్తుండటంతో, అక్కడికి వెళ్లనని ఆనంద్ మొండికేస్తాడు. అప్పుడే అతని వద్దకు జిల్లా జడ్జి మధుసూదన్ వస్తాడు. తన సొంత కొడుకే హత్య చేస్తే, కన్నతండ్రి అయి ఉండి కూడా ఏడేళ్ల జైలు శిక్ష విధించిన ఆ జడ్జి.. తన కొడుకుని చూడటానికి జైలుకు వస్తాడు. “నేరం నేరమే, ఉద్యోగికి రాగద్వేషాలు ఉండకూడదు” అన్న జడ్జి నిబద్ధత చూసి, ఆనంద్ తన మనసు మార్చుకుని రాజమండ్రికి వెళ్లడానికి సిద్ధపడతాడు. నైతికత గురించి చెప్పిన మంచి కథ.
8. డిజిటల్ వ్యసనాలు – కనుమరుగవుతున్న యువత
కథ: జీవితమే సఫలము రచయిత: చెన్నాప్రగడ శర్మ (వార్త)
ఆధునిక యువత స్మార్ట్ ఫోన్ల పుణ్యమా అని బెట్టింగ్ యాప్ లు, లోన్ యాప్ ల ఊబిలో పడి జీవితాలను ఎలా నాశనం చేసుకుంటున్నారో చెప్పే సమకాలీన కథ చెన్నాప్రగడ శర్మ రాసిన “జీవితమే సఫలము”. రాజు అనే సాఫ్ట్ వేర్ ఉద్యోగి, లాటరీలు, ఐపీఎల్ బెట్టింగులకు బానిసై అప్పులపాలవుతాడు. అప్పులోళ్లు వేధిస్తుండటంతో పారిపోవాలని మెట్రో స్టేషన్ కు వెళ్లి, భయంతో ఎస్కలేటర్ పైనుంచి పడిపోయి తల పగలగొట్టుకుంటాడు. ప్రాణాపాయ స్థితిలో ఉన్న అతన్ని, అతని స్నేహితులు (రమణ, వివేక్), మెట్రో యాజమాన్యం కాపాడి అతనికి కొత్త జీవితాన్ని ఇస్తారు. ఈ కథవస్తువు పరంగా ఇది నేటి సమాజానికి అత్యంత అవసరమైన మేలుకొలుపు.
9. ప్రకృతి పాఠం – కృతఘ్నతపై పచ్చని విజయం
కథ: కాకులే నయం రచయిత: పోరెడ్డి అశోక్ (వార్త)
పర్యావరణ స్పృహను, మనిషిలోని కృతఘ్నతను ఒక పంచతంత్రం తరహా కథలో బంధించారు రచయిత పోరెడ్డి అశోక్. ఒక వేప చెట్టు కింద సేదతీరే మనుషులు, ఆ చెట్టుపై ఉన్న కాకుల రెట్టల వల్ల వాసన వస్తోందని విసుక్కుంటారు. దాంతో వేపచెట్టు కాకులను వెళ్లిపోమంటుంది. కాకులు ముళ్ల తుమ్మ చెట్టు మీదకు వెళ్లిపోతాయి. కొన్నాళ్లకు కలప వ్యాపారులు వచ్చి వేపచెట్టును కొట్టేస్తుంటే, దాని కింద సేదతీరిన మనుషులు ఎవరూ పట్టించుకోరు. కానీ, అకారణంగా గెంటివేయబడిన కాకులు మందగా వచ్చి కలప వ్యాపారులను ముక్కులతో పొడిచి తరిమేసి, వేపచెట్టును కాపాడతాయి. “మనుషుల కంటే కాకులే నయం” అని చెట్టు సిగ్గుపడుతుంది.
ఇదొక చక్కటి అలెగరీ. పర్యావరణ పరిరక్షణను గురించి పిల్లలకు, పెద్దలకు అర్థమయ్యేలా చెప్పారు. ప్రకృతి తనను తాను కాపాడుకుంటుంది, కానీ స్వార్థపరుడైన మనిషి మాత్రం ప్రకృతిని వాడుకుని వదిలేస్తాడు అన్న సందేశం చాలా గొప్పది. ఇది నీతికథ కాబట్టి ఇందులో ఆధునిక కథా శిల్పపు సంక్లిష్టతలను వెతకలేము. దాని పరిధిలో అది సంపూర్ణంగా విజయవంతమైంది.
10. దాంపత్యంలోని తీపి కోపాలు – మధ్యతరగతి ముఖచిత్రం
కథ: ఎవరి లెక్కలు వారిది రచయిత: జీడిగుంట నరసింహమూర్తి (విశాలాంధ్ర)
ఎలాంటి గొప్ప ఆదర్శాలు, తాత్విక చింతనలు లేకుండా, ఒక సాధారణ మధ్యతరగతి దంపతుల మధ్య జరిగే రోజువారీ కీచులాటలను అత్యంత సహజంగా చిత్రించిన కథ జీడిగుంట నరసింహమూర్తి “ఎవరి లెక్కలు వారిది”. వీరభద్రం అనే మతిమరపు భర్త, భార్య అలివేలు చెప్పిన కాఫీపొడి తేకుండా మర్చిపోతాడు. అలివేలు భర్తను నానా తిట్లు తిడుతుంది. కానీ తన తమ్ముడు సుబ్రమణ్యం రాగానే టోన్ మార్చేసి, “పాపం మీ బావగారికి కాఫీ అంటే ప్రాణం, తలతిక్క మనిషి అయినా పర్లేదు, నువ్వు వెళ్లి కాఫీ పొడి తీసుకురా” అని తమ్ముడిని పురమాయిస్తుంది.
ఇది ‘కథ’ కంటే ఒక ‘స్కెచ్’ లేదా ‘స్లైస్ ఆఫ్ లైఫ్’ కు ఉదాహరణ. భార్యాభర్తల మధ్య పైకి కనిపించే కోపం వెనుక ఎంత ఆత్మీయత ఉంటుందో రచయిత హాస్యభరితంగా పట్టుకున్నారు. ఈ కల్లోల జీవితాల మధ్య ఇదొక చిన్న కమ్మని కాఫీ లాంటి రిలీఫ్ ఇచ్చే కథ. ఇందులో ఎలాంటి కపటత్వం లేదు, అనవసరమైన డ్రామా లేదు.
11. నేర మనస్తత్వం – పరిపూర్ణ హత్యలో చిన్న పొరపాటు
కథ: వెనీషియన్ విషం రచయిత: మల్లాది వెంకటకృష్ణమూర్తి (సాక్షి ఫన్డే)
మల్లాది వారి మార్క్ డార్క్ క్రైమ్, వ్యంగ్య కథ ఇది. ఒక భర్త తన సంపన్న భార్య అజమాయిషీ భరించలేక, బ్రిటీష్ లైబ్రరీలో దొరికిన ఒక పాత పుస్తకంలోని ‘వెనీషియన్ విషం’ (పోస్ట్ మార్టంలో దొరకని విషం) ఫార్ములాను వాడి భార్యను చంపేస్తాడు. కానీ పోలీసులకు దొరికిపోయి జైలు పాలవుతాడు. కారణం? ఆ పుస్తకం చివరలో ఉన్న పబ్లిషర్ నోట్ (ఈ రోజుల్లో పోస్ట్ మార్టంలో ఈ విషం దొరికిపోతుంది అని ఉన్న హెచ్చరిక) పేజీని అంతకుముందే ఎవరో చించేయడమే!
ఇది ఒక అద్భుతమైన క్రైమ్ పజిల్. “పర్ఫెక్ట్ క్రైమ్” అనేది ఉండదు అన్న సత్యాన్ని చాలా డార్క్ హ్యూమర్ తో ముగించారు. ఇందులో సామాజిక సందేశాలు వెతకడం వృథా ప్రయాస. ఒక కథగా పాఠకుడిని చివరి వరకు ఉత్కంఠకు గురిచేసి, చివర్లో ఒక ఊహించని మలుపు తో ముగించడంలో మల్లాది వారి శిల్పం సుస్పష్టం.
ఆధునిక కథా గమనం – ఒక విమర్శనాత్మక క్రోడీకరణ
30 ఆగస్టు 2026 నాటి ‘కథానిధి’లోని ఈ పదకొండు కథలను సమగ్రంగా పరిశీలిస్తే, ఆధునిక తెలుగు కథా సాహిత్యం ఏ దారిలో నడుస్తోందో స్పష్టమవుతుంది. వస్తు వైవిధ్యం అమోఘం. కృత్రిమ మేధస్సు, రోబోటిక్స్, ఆటోమేషన్ వంటి ఆధునిక అంశాలను నేపథ్యం నుండి , విభజన నాటి చారిత్రక గాయాల వరకు, వృద్ధుల ఆత్మగౌరవ పోరాటాల నుండి, పర్యావరణ స్పృహ వరకు.. కథకులు తమ కలానికి పదును పెట్టారు. ‘రాధమ్మ మనసు’, ‘నిన్ను చేరేలోపు’, రేపటిరోజు’, ‘నీడల దృశ్యం’ , ‘మొక్కు’లాంటి కథలు ఈ సంకలనానికి రత్నాల్లాంటివి. ఇవి కాలాన్ని రికార్డు చేయడమే కాకుండా, పాఠకుడి మస్తిష్కంలో ప్రకంపనలు సృష్టిస్తాయి.
చాలామంది రచయితలు తమ కథను ఒక ‘సందేశం’తో ముగించాలన్న తొందరలో ఉన్నారు. దీనివల్ల కథల్లో నాటకీయత, కృత్రిమమైన సుఖాంతాలు పెరిగిపోయాయి. కథకుడు ఒక న్యాయమూర్తిలా తీర్పులు చెప్పకూడదు.. జీవితపు సంక్లిష్టతలను పాఠకుడి ముందు ఆవిష్కరించి, వాళ్లనే ఆలోచించుకోనివ్వాలి (Show, don’t tell). పాత్రల ముఖాల మీద రంగులు పులిమి మంచివాళ్లు, చెడ్డవాళ్లుగా విడదీయడం మాని, మనుషుల లోపలి ‘గ్రే షేడ్స్’ ను ఆవిష్కరించినప్పుడే అది గొప్ప సాహిత్యం అవుతుంది.
ఏది ఏమైనా, క్షణం తీరిక లేని యాంత్రిక సమాజంలో, ఇంతటి వైవిధ్యభరితమైన మానవ సంబంధాలను అక్షరీకరిస్తున్న ఈ రచయితలందరూ అభినందనీయులు. తెలుగు కథా వృక్షం ఎండిపోలేదని, అది కొత్త చిగుళ్లతో నవీన సామాజిక మార్పులను స్వాగతిస్తోందని ఈ ‘కథానిధి’ నిరూపిస్తోంది. ఈ అక్షర వ్యవసాయం ఇలాగే కొనసాగాలి.
