.
తెలుగు కథ కేవలం కాలక్షేప సాధనం కాదు.. అది సమాజపు అంతశ్చేతనను శోధించే ఒక శక్తివంతమైన ఆయుధం. సమాజం నిరంతరం పరిణామం చెందుతున్న కొద్దీ, మానవ విలువలు, నైతిక బంధాలు , ఆర్థిక అంతరాలు కూడా మారుతూ వస్తున్నాయి. ఒకప్పుడు ఉమ్మడి కుటుంబాల నీడలో, ఆత్మీయతల నడుమ సాగిన జీవనం, నేడు ప్రపంచీకరణ ఆధునికత వేగంలో ఎటు కొట్టుకుపోతోందో మునిసురేష్ పిళ్లె గారి సమర్పణలో 6 సెప్టెంబరు 2026 నాడు వెలువడిన ‘కథానిధి’ (ఆదివారం కథలు) కథలు అద్దం పడుతున్నాయి. భౌతికవాదం పెరిగి, హృదయ సంస్కారం కరువవుతున్న కాలంలో, మనుషుల అంతరంగాల్లోని సంక్షోభాలను, ఆశలను, ఆవేదనలను ఈ కథలు అద్భుతంగా ఆవిష్కరించాయి. యుద్ధాల నడుమ నలిగిపోయే అభాగ్యుల నుంచి, మధ్యతరగతి ఆడంబరాల వేదనల వరకు.. స్వార్థపు లోకంలో మాతృత్వాన్ని వెతుక్కునే యువతరం నుంచి, కులవృత్తుల ఔన్నత్యాన్ని చాటే శ్రామికుల వరకు..ప్రతీ కథా ఒక నూతన సామాజిక సత్యాన్ని మన ముందుకు తెచ్చింది. ఈ వ్యాసంలో ఈ వారపు వివిధ దినపత్రికల ఆదివారం అనుబంధాల్లో ప్రచురితమైన వైవిధ్యభరిత కథల అంతరంగిక శోధనను, వాటి సామాజిక ప్రయోజనాన్ని సుదీర్ఘంగా విశ్లేషిద్దాం.
భూక్యా గోపినాయక్,
99891 59196
1. యుద్ధ భీభత్సం – మానవ మనుగడకు ముప్పు
కథ: మాదా కవళం రచయిత: ఎమ్వీ రామిరెడ్డి (నమస్తే తెలంగాణ బతుకమ్మ)
తెలుగు కథాసాహిత్యంలో యుద్ధాన్ని గురించి కథలు వచ్చాయి. శరణార్థుల దుస్థితిని గురించి కూడా ఎన్నో రచనలు వెలువడ్డాయి. కానీ ఎం.వి. రామిరెడ్డి రాసిన “మాదాకవళం” కథ యుద్ధాన్ని కాదు, యుద్ధం మనిషి అంతరంగంపై మిగిల్చే భయానక ముద్రను చిత్రిస్తుంది. ఇది కేవలం నాలుగు పాత్రల కథ కాదు..ఇది నేటి ప్రపంచ పటంపై రక్తంతో రాయబడుతున్న మానవ చరిత్ర.
కథ ప్రారంభంలోనే రచయిత ఒక విశ్వవ్యాప్త సంక్షోభాన్ని మన ముందుంచుతాడు. ఆహార పంపిణీ కేంద్రం వద్ద వేలాది మంది ఆకలితో నిలబడి ఉంటారు. వారి కడుపుల్లోనే కాదు, కళ్లల్లో కూడా ఆకలి కారాలు నూరుతోందని చెప్పిన వాక్యం కథ యొక్క కేంద్ర ప్రతీక. ఈ ఆకలి కేవలం ఆహారం కోసం కాదు.. జీవించాలనే ఆకలి, భద్రత కోసం ఆకలి, మానవత్వం కోసం ఆకలి.
డేనియల్, హనా, జావెద్, కెఫాయా..ఈ నలుగురు పాత్రలు నాలుగు ఖండాల బాధలను మోస్తున్నట్టుగా కనిపిస్తారు. డేనియల్ కథలో సేవాధర్మం ఉంది. ఆకలితో ఉన్నవారికి ట్రక్కుల కొద్దీ ఆహారం పంచిన అతను, చివరికి ఒక రొట్టెముక్క కోసం చిన్నారి చేతిలోని ఆహారాన్ని లాక్కోవాల్సిన స్థితికి చేరడం కథలోని అత్యంత విషాదం. హనా పాత్రలో బాల్యం చనిపోయిన దృశ్యం కనిపిస్తుంది. పన్నెండేళ్ల వయసులోనే తల్లిదండ్రుల శవాలను గుర్తించి, చెల్లిని కాపాడాల్సిన బాధ్యత మోసిన ఆ బాలిక యుద్ధం దోచుకుపోయిన బాల్యానికి ప్రతీక.
జావెద్ కథ రాజకీయ వ్యవస్థల క్రూరత్వాన్ని చూపిస్తుంది. తండ్రి చేసిన నేరానికి సంబంధం లేకపోయినా అతను అనుభవించిన అవమానాలు, నిర్బంధాలు అధికార వ్యవస్థల అమానవీయతను బహిర్గతం చేస్తాయి. కెఫాయా కథలో యుద్ధకాల లైంగిక హింస యొక్క భయంకర రూపం ప్రత్యక్షమవుతుంది. ఆమె వ్యక్తిగత విషాదం లక్షలాది యుద్ధ బాధిత మహిళల చరిత్రను గుర్తుకు తెస్తుంది.
ఈ కథలో రచయిత ఎం.వి. రామిరెడ్డి గొప్పతనం పాత్రల విషాదాన్ని చెప్పడంలో మాత్రమే లేదు.. ఆ విషాదాలన్నింటినీ ఒకే స్థలంలో కలిపి, ఆకలి అనే ప్రాథమిక మానవ అవసరం ముందు నిలబెట్టడంలో ఉంది. చివర్లో ఆహారం పంపిణీ మొదలవగానే జరిగిన కాల్పులు కథను మరింత భయానక స్థాయికి తీసుకెళ్తాయి. ప్రాణాలు అరచేతిలో పెట్టుకొని పొందిన మూడు రొట్టెముక్కలు, రెండు గరిటెల జావ కోసం మనుషులు పరస్పరం యుద్ధం చేసుకోవడం మానవ నాగరికతపై రచయిత సంధించిన తీవ్రమైన ప్రశ్న.
ఇక్కడ “మాదాకవళం” అనే శీర్షికకు విశేషార్థం కనిపిస్తుంది. ఒక ముద్ద అన్నం కోసం మనిషి తన సంస్కారాన్ని, విలువలను, అనుబంధాలను సైతం మరచిపోవలసి వచ్చిన స్థితి ఈ కథలో ప్రతిఫలిస్తుంది. ఆకలి ముందు నీతి, ధర్మం, ప్రేమ, కరుణ అన్నీ ఎంత బలహీనమో రచయిత ఎం.వి. రామిరెడ్డి నిర్దాక్షిణ్యంగా చూపించాడు.
ప్రపంచ సాహిత్యంలో ఎర్నెస్ట్ హెమింగ్వే, కర్ట్ వొనెగట్, స్వెత్లానా అలెక్సివిచ్ వంటి రచయితలు యుద్ధం మనిషిని ఎలా విచ్ఛిన్నం చేస్తుందో చూపించారు. “మాదాకవళం” కూడా అదే సంప్రదాయానికి చెందిన కథ. అయితే ఇది యుద్ధరంగాన్ని కాకుండా, యుద్ధం తర్వాత మిగిలిన ఆకలి మైదానాన్ని చిత్రించడం వల్ల ప్రత్యేకతను పొందింది.
కథ చివర్లో ఆ మైదానం ఎక్కడుందో అనే ప్రశ్నకు రచయిత సమాధానం ఇవ్వడు. టెహ్రాన్ కావచ్చు, గాజా కావచ్చు, ఉక్రెయిన్ కావచ్చు, సూడాన్ కావచ్చు…అని సూచిస్తాడు. ఇదే కథ యొక్క అత్యంత శక్తివంతమైన ముగింపు. ఎందుకంటే ఆ మైదానం ఒక దేశంలో లేదు; మానవత్వం ఓడిపోయిన ప్రతి చోట ఉంది.
“మాదాకవళం” చదివాక మనకు గుర్తుండేది పాత్రల పేర్లు కాదు..ఆకలితో వణికిన చేతులు, రక్తంతో తడిసిన రొట్టెముక్కలు, జావ కోసం జరిగిన పోరాటం. యుద్ధం గురించి వేల వార్తలు చదివినా కలగని కుదుపును ఈ కథ కలిగిస్తుంది. అందుకే “మాదాకవళం” ఒక కథ మాత్రమే కాదు.. నాగరిక ప్రపంచం ముఖంపై రచయిత ఎం.వి. రామిరెడ్డి విసిరిన అద్దం. ఆ అద్దంలో కనిపించేది మన కాలపు అత్యంత భయానక సత్యం..ఆకలి ముందు మనిషి కూడా ఒక యుద్ధభూమే.
2. ఆడంబరాల వ్యసనం – మధ్యతరగతి పతనం
కథ: పులిని చూసి నక్క వాతలు పెట్టుకుంటే..
రచయిత్రి: మాధవి బైటారు (ఈనాడు ఆదివారం అనుబంధం)
మాధవి బైటారు రచించిన “పులిని చూసి నక్క వాతలు పెట్టుకుంటే…” కథ సమకాలీన మధ్యతరగతి జీవితాన్ని అత్యంత సహజంగా, హృద్యంగా చిత్రించిన సామాజిక కథ. ఇది కేవలం ఒక కుటుంబ కథ కాదు.. పోలికలు, ఆర్భాటాలు, సామాజిక ఒత్తిళ్లు మనుషుల జీవితాలను ఎలా సంక్షోభంలోకి నెడుతున్నాయో చూపించే సామాజిక పత్రం.
కథలో భూషణ్ ఒక సాధారణ సేల్స్మ్యాన్. పరిమిత ఆదాయంతో కుటుంబాన్ని నెట్టుకొస్తున్న అతను, భార్య మేఘమాల సామాజిక ప్రతిష్ఠ కోసం చేసే ఒత్తిడికి బలై అప్పుల ఊబిలో కూరుకుపోతాడు. ఒక ధనిక కుటుంబం నిర్వహించిన రజస్వల వేడుకను చూసిన తర్వాత మొదలైన పోలిక, చివరకు వారి ఇంటిని తనఖా పెట్టే స్థితికి తీసుకెళ్తుంది. ఇక్కడ రచయిత్రి ఒక కుటుంబ సమస్యను మాత్రమే కాకుండా, నేటి సమాజంలో విస్తరిస్తున్న “ప్రదర్శన సంస్కృతి”ని ప్రశ్నిస్తుంది.
సోషల్ మీడియా, యూట్యూబ్, ఫ్లెక్సీలు, రిటర్న్ గిఫ్టులు, వందల రకాల వంటకాలు..ఇవి అన్నీ కథలో వస్తువులు మాత్రమే కావు.. మన సమాజంలో పెరుగుతున్న కృత్రిమ ప్రతిష్ఠా వ్యామోహానికి ప్రతీకలు. “నలుగురు ఏమనుకుంటారు?” అనే భయం ఎంత ప్రమాదకరమో కథ స్పష్టంగా చెబుతుంది.
భూషణ్ ఆత్మహత్యాయత్నం కథలో అత్యంత హృదయ విదారక ఘట్టం. అయితే రచయిత్రి విషాదంతో కథను ముగించకుండా, కుటుంబ సభ్యుల ఐక్యత ద్వారా ఆశావహ ముగింపునిస్తుంది. సమస్యల నుండి పారిపోవడం పరిష్కారం కాదని, కుటుంబ సహకారమే నిజమైన బలం అని తెలియజేస్తుంది.
కథలో తల్లి రాజమ్మ పాత్ర సంప్రదాయ వివేకానికి ప్రతీక. ఆమె మాటల్లో జీవనానుభవం కనిపిస్తుంది. మేఘమాల పాత్ర ద్వారా రచయిత్రి వ్యక్తిని కాకుండా ఒక సామాజిక మనస్తత్వాన్ని చిత్రించారు.
మొత్తంగా “పులిని చూసి నక్క వాతలు పెట్టుకుంటే…” కథ మధ్యతరగతి కుటుంబాలకు ఒక హెచ్చరిక. మన సామర్థ్యాలను మరిచి ఇతరులతో పోటీ పడితే జీవితం ఎంత ప్రమాదకర మలుపు తిరుగుతుందో చూపిస్తూ, సంతోషం ఆర్భాటంలో కాదు, ఆత్మసంతృప్తిలో ఉందని గుర్తు చేసే ఆలోచనాత్మక కథగా నిలుస్తుంది.
3. మానవ మనస్తత్వంలోని చీకటి మూలలు
కథ: ఒక విచిత్రమైన రాత్రి (అనువాదం)
మూలం: సత్యజిత్ రే (అనువాదం: చింతపట్ల సుదర్శన్ – ఆదివారం ఆంధ్రజ్యోతి )
సత్యజిత్ రే రచించిన “ఒక విచిత్రమైన రాత్రి” కథ కేవలం ఉత్కంఠభరితమైన కథ మాత్రమే కాదు.. మానవ మనస్తత్వంలోని చీకటి మూలలను అన్వేషించే మానసిక-తాత్విక కథ. చింతపట్ల సుదర్శన్ చేసిన అనువాదం మూలకథలోని ఉత్కంఠను, అంతర్మథనాన్ని సమర్థంగా తెలుగు పాఠకులకు అందించింది.
కథ ప్రారంభంలో అడవిలోని బంగ్లాలో ప్రశాంతంగా విశ్రాంతి తీసుకోవాలనుకున్న జయంత్ మనకు సాధారణ వ్యక్తిలా కనిపిస్తాడు. కానీ కథ ముందుకు సాగేకొద్దీ అతని వ్యక్తిత్వంలోని క్రూరత్వం, స్వార్థం, నైతిక పతనం ఒక్కొక్కటిగా బయటపడతాయి. అతను చంపిన కుక్క, పిల్లి, పాము, పక్షి, చీమలు…ఇవి కేవలం జంతువులు కావు.. అతని గతంలోని హింసాత్మక చర్యలకు ప్రతీకలు. అవన్నీ అతని ముందుకు తిరిగి రావడం అనేది అతని మనస్సాక్షి మేల్కొనడమే.
కథలోని విచిత్రత, భయానకత అంతా బాహ్య ప్రపంచంలో కాదు.. జయంత్ అంతరంగంలో ఉంది. అతడు చేసిన ప్రతి దురాగతం, ప్రతి నిర్దయా చర్య ఒక మానసిక భూతంలా అతడిని వెంటాడుతుంది. చివరకు వ్యాపార భాగస్వామి అధీర్ను చంపానని భావించి పారిపోయిన జయంత్, తన నేరభావనతోనే కుప్పకూలిపోతాడు. ఇక్కడ రచయిత అత్యంత ప్రభావవంతంగా చెప్పిన విషయం ఏమిటంటే..చట్టం నుంచి తప్పించుకోవచ్చు, కానీ మనస్సాక్షి నుంచి తప్పించుకోవడం అసాధ్యం.
సత్యజిత్ రే కథన నైపుణ్యం ఈ కథలో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది. మొదట భూతకథలా ప్రారంభమైన కథ, క్రమంగా మానసిక విశ్లేషణగా మారి, చివరికి నైతిక వ్యాఖ్యానంగా ముగుస్తుంది. చివరి మలుపులో అధీర్ చనిపోలేదని, జయంత్ కాల్పి తప్పించుకున్నాడని తెలిసినప్పుడు పాఠకుడు కూడా ఒక్కసారిగా దిగ్భ్రాంతికి లోనవుతాడు.
“ఒక విచిత్రమైన రాత్రి” భయాన్ని సృష్టించే కథ కాదు; భయానికి మూలం మనిషి అంతరంగమేనని గుర్తుచేసే కథ. నేరానికి అసలైన న్యాయస్థానం కోర్టు కాదు, మనస్సాక్షేనని బలంగా ప్రతిపాదించిన ఈ కథ సత్యజిత్ రే కథా శిల్పానికి మరో అద్భుత ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.
4. మారుతున్న కుటుంబ వ్యవస్థల మధ్య -ఆశయ సాధన
కథ: అమ్మకానుక
రచయిత: యం.ఆర్.అరుణకుమారి (ప్రజాశక్తి స్నేహ)
వృద్ధాశ్రమాలు పెరుగుతున్న కాలంలో, కుటుంబ బంధాలు క్రమంగా సన్నగిల్లుతున్న నేపథ్యంలో యం.ఆర్. అరుణ కుమారి రాసిన “అమ్మ కానుక” కథ సమకాలీన సమాజాన్ని ప్రశ్నించే విలువైన కథగా నిలుస్తుంది. మనుషుల మధ్య ప్రేమ, బాధ్యత, అనుబంధాల గురించి కొత్త ఆలోచనను ముందుకు తీసుకొచ్చిన ఈ కథ పాఠకుడిని ఆలోచింపజేస్తుంది.
కథానాయకుడు సుదీప్ సాధారణ యువకుడు కాదు. సమాజంలో అందరూ అనుసరించే మార్గాన్ని అనుసరించకుండా, తన జీవితాన్ని ఒక సామాజిక సందేశానికి వేదికగా మార్చాలనుకునే వ్యక్తి. పెళ్లి చేసుకునే ముందు తన జీవిత భాగస్వామి ఒక వృద్ధురాలిని దత్తత తీసుకుని ఆమెను తల్లిగా గౌరవించడానికి సిద్ధంగా ఉండాలని కోరుకోవడం కథలోని ప్రధాన అంశం. ఇదే కారణంగా అనేక సంబంధాలు తిరస్కరించబడినా, తన ఆశయాన్ని వదలకుండా నిలబడటం అతని వ్యక్తిత్వ గొప్పతనాన్ని సూచిస్తుంది.
ఈ కథలో యం.ఆర్. అరుణ కుమారి వృద్ధుల సమస్యను కేవలం జాలిపడే కోణంలో చూపించలేదు. సమస్యకు కారణాలు ఏమిటి? తల్లిదండ్రుల బాధ్యతలు ఎక్కడ ముగుస్తాయి? పిల్లల బాధ్యతలు ఎక్కడ ప్రారంభమవుతాయి? వంటి ప్రశ్నలను కథలోని సంభాషణల ద్వారా ముందుకు తెచ్చారు. ముఖ్యంగా వృద్ధాశ్రమంలో ఉన్న తల్లి పాత్ర ద్వారా వచ్చిన ఆలోచనలు కథకు తాత్విక గాఢతను అందిస్తాయి.
కథలో సుదీప్, విదీష పాత్రలు ఆశావాదానికి ప్రతీకలుగా నిలుస్తాయి. ప్రేమ అంటే కేవలం ఇద్దరి వ్యక్తుల మధ్య అనుబంధం కాదని, అది ఒక మనిషి జీవితాన్ని వెలిగించే బాధ్యత కూడా కావచ్చని వారి నిర్ణయం చెబుతుంది. పెళ్లితో పాటు ఒక వృద్ధురాలిని దత్తత తీసుకోవడం కథకు హృద్యమైన ముగింపును ఇస్తుంది.
యం.ఆర్. అరుణ కుమారి శైలి సరళంగా, సహజంగా ఉంటుంది. ఎక్కడా అతిశయోక్తికి పోకుండా, సంభాషణల ద్వారా కథను ముందుకు నడిపించారు. అందువల్ల కథలోని సందేశం పాఠకుడికి సహజంగా చేరుతుంది. ముఖ్యంగా చివరి ఘట్టం పాఠకుడి హృదయాన్ని తాకడమే కాకుండా, సమాజం గురించి కొత్తగా ఆలోచించేలా చేస్తుంది.
“అమ్మ కానుక” కేవలం ఒక కథ కాదు; మారుతున్న కుటుంబ వ్యవస్థల మధ్య మానవత్వాన్ని కాపాడుకోవాలనే పిలుపు. తల్లిదండ్రులను చూసుకోవడం చట్టబద్ధమైన బాధ్యత కంటే ముందుగా ఒక మానవీయ విలువ అని గుర్తుచేసే ఈ కథ సమకాలీన తెలుగు కథాసాహిత్యంలో ప్రత్యేకంగా నిలిచే రచనగా చెప్పవచ్చు.
5. అవినీతి విషవలయం – పాలకుల వైఫల్యం
కథ: జెర్రి – ఒక అవినీతికథ
రచయిత: కె.వి.నరేందర్ (తెలుగుప్రభ)
కె.వి. నరేందర్ రాసిన “జెర్రి” కథ కేవలం అవినీతి మీద కథ కాదు.. అవినీతిని ఒక వ్యక్తి దుర్గుణంగా కాకుండా, సమాజ శరీరమంతా వ్యాపించిన మహమ్మారిగా చూపించిన రాజకీయ-సామాజిక రూపకం. ఈ కథలో రామకృష్ణ అనే ఉద్యోగి కేంద్ర పాత్ర అయినప్పటికీ, అసలు కథానాయకుడు “లంచం” అనే వ్యవస్థ.
కథ ప్రారంభంలో జైలు గదిలోని దుర్వాసన, బంక నేల, దోమల గుయ్గుయ్ల వర్ణన కేవలం వాతావరణ చిత్రణ కాదు. అవి రామకృష్ణ అంతరంగ పతనానికి ప్రతీకలు. లంచం తీసుకుంటూ పట్టుబడిన అతడు జైలులో ఉన్నా, జైలు బయట ఉన్న వ్యవస్థ కూడా అంతే అవినీతిమయమని రచయిత చూపిస్తాడు. పోలీసు ఫోన్ ఇవ్వాలంటే డబ్బు, జైలర్ భోజనం లోపలికి పంపాలంటే డబ్బు, ఉద్యోగంలో తిరిగి చేరాలంటే డబ్బు..అంటే అవినీతి ఒక వ్యక్తి చేతిలో కాదు, మొత్తం వ్యవస్థలో వేర్లు వేసిందని కథ నిరూపిస్తుంది.
ప్రపంచ సాహిత్యంలో నికొలాయ్ గోగోల్ “ది గవర్నమెంట్ ఇన్స్పెక్టర్” నాటకంలో అధికార యంత్రాంగంలోని అవినీతిని ఎండగట్టినట్లే, నరేందర్ “జెర్రి”లో భారతీయ అధికార వ్యవస్థను నిర్దాక్షిణ్యంగా విచ్ఛిన్నం చేస్తారు. ఫ్రాంజ్ కాఫ్కా “ది ట్రయల్”లో వ్యవస్థ మనిషిని ఎలా బంధిస్తుందో చూపిస్తే, “జెర్రి”లో అవినీతి వ్యవస్థ తన సృష్టికర్తలనే ఎలా మింగేస్తుందో చూపించారు. జార్జ్ ఆర్వెల్ రచనల్లో కనిపించే అధికారపు కపటత్వం కూడా ఈ కథలో ప్రతిధ్వనిస్తుంది.
కథలో అత్యంత శక్తివంతమైన ప్రతీక “జెర్రి”. వెయ్యికాళ్ల జెర్రిలా అవినీతి సమాజమంతా పాకిపోయిందని పరంధాములు చెప్పిన మాట కథ యొక్క తాత్విక కేంద్రం. ఒక కాలు నరికితే ప్రయోజనం లేదు.. దాని తల నరకాలని అతని వ్యాఖ్య అవినీతి నిర్మూలనకు అవసరమైన వ్యవస్థాగత మార్పును సూచిస్తుంది.
“జెర్రి” కథ విజయమంతా దాని ముగింపులో ఉంది. రామకృష్ణ మారలేదు.. పరిస్థితులు మారినా అతని మనస్తత్వం మారలేదు. అదే రచయిత కె.వి. నరేందర్ చెప్పదలిచిన భయానక సత్యం. అవినీతి అనేది వ్యక్తుల సమస్య కాదు.. అది విలువల పతనం. అందుకే “జెర్రి” ఒక అవినీతి కథ మాత్రమే కాదు, సమాజం తన ముఖాన్ని అద్దంలో చూసుకునే అవకాశం కల్పించే కథ. తెలుగు కథాసాహిత్యంలో అవినీతిని ఇంత వ్యంగ్యాత్మకంగా, ఇంత విషాదాత్మకంగా, ఇంత ప్రతీకాత్మకంగా ఆవిష్కరించిన కథలు అరుదు. “జెర్రి” ఆ అరుదైన కథల సరసన నిలిచే సమకాలీన సాహిత్య విజయంగా గుర్తుండిపోతుంది.
6. మానవత్వమే అన్ని సంబంధాలకు మూలం
కథ: తెంపుకోలేని బంధం
రచయిత: మోచర్ల అనంతపద్మనాభరావు (ప్రజాశక్తి స్నేహ )
మోచర్ల అనంతపద్మనాభరావు రాసిన తెంపుకోలేని బంధం కథ సాధారణ విజయగాథ కాదు. మానవత్వం, త్యాగం, విద్య, ప్రేమ, సామాజిక బాధ్యతల సమ్మేళనంగా నిలిచిన హృద్యమైన కథనం. ఈ కథ పాఠకుడి హృదయాన్ని కదిలిస్తూ, రక్తసంబంధాల కంటే మానవ సంబంధాలే గొప్పవని నిరూపిస్తుంది.
కథలో యాదగిరి పాత్ర తెలుగు కథాసాహిత్యంలో అరుదుగా కనిపించే మానవీయ శిఖరాగ్రం. దిల్సుఖ్నగర్ బస్టాండ్ వద్ద అనాథగా మిగిలిపోయిన పసికందును తన సొంత బిడ్డగా స్వీకరించి, అన్ని కష్టనష్టాలను భరిస్తూ ఆమెను ఐఏఎస్ స్థాయికి చేర్చడం ఒక వ్యక్తి విజయం కాదు. అది మానవత్వం సాధించిన విజయం. రత్న శారీరక వైకల్యాన్ని విధిగా స్వీకరించకుండా, విద్యతో అధిగమించడం కథలోని మరో ప్రధాన బలం.
ఈ కథలో మాధురి టీచర్ పాత్ర ప్రత్యేకంగా నిలుస్తుంది. గురువు కేవలం పాఠాలు చెప్పేవాడు కాదు. జీవితాన్ని మార్చే దిక్సూచి అని రచయిత చూపించారు. యాదగిరి కలను తన కలగా స్వీకరించి రత్నకు మార్గదర్శకురాలిగా నిలిచిన మాధురి, గురుత్వ మహిమను ప్రతిబింబిస్తుంది.
కథలోని భాష కూడా ప్రత్యేక ఆకర్షణ. తెలంగాణ మాండలికాన్ని సహజంగా వినియోగించడం వల్ల యాదగిరి పాత్ర జీవమంత నిజాయితీతో మన ముందుకొస్తుంది. అతని సంభాషణల్లో కనిపించే అమాయకత్వం, బాధ, ప్రేమ పాఠకుడి మనసును తాకుతాయి.
ఈ కథను చదువుతుంటే మానవీయ విలువలు గుర్తుకొస్తాయి. సమాజం విస్మరించిన జీవితాల్లోనూ వెలుగులు వెలిగించగల మానవత్వ శక్తిని ఈ కథ గుర్తుచేస్తుంది.
“తెంపుకోలేని బంధం” చివరికి ఒక గొప్ప సత్యాన్ని చెబుతుంది..పేగు బంధం కన్నా ప్రేమతో నిర్మించిన బంధం శాశ్వతం. కన్న తల్లిదండ్రులు ఇవ్వలేని భవిష్యత్తును పెంచిన తల్లిదండ్రులు ఇవ్వగలరని, మానవత్వమే అన్ని సంబంధాలకు మూలమని ఈ కథ హృదయాన్ని కదిలించే రీతిలో ఆవిష్కరించింది. ఇది కేవలం కథ కాదు.. మనిషిగా ఉండటానికి అవసరమైన విలువల పాఠం.
7. కుటుంబ వ్యవస్థలో విలువల సంక్షోభం
కథ: గెంటీలు? రచయిత: రామ్ పెరుమాండ్ల – నవతెలంగాణ సోపతి
రామ్ పెరుమాండ్ల రాసిన “గెంటీలు?” కథ తెలంగాణ గ్రామీణ జీవన సత్యాలను హృదయ విదారకంగా ఆవిష్కరించిన మానవీయ కథనం. ఇది కేవలం లచ్చవ్వ మరణగాథ కాదు..వృద్ధాప్యంలో తల్లిదండ్రుల ఒంటరితనం, పేదరికం, కుటుంబ సంబంధాల క్షీణత, మానవత్వపు అసలు విలువలను ప్రశ్నించే సామాజిక అంశం.
లచ్చవ్వ పాత్రలో రచయిత ఒక తరాన్ని ప్రతిబింబించాడు. జీవితమంతా పిల్లల కోసం కష్టపడి, చివరికి వారికే భారమై ఒంటరిగా మిగిలిపోయిన తల్లి రూపం మన గ్రామీణ సమాజంలో అరుదైనది కాదు. పిల్లలు విడివిడిగా కాపురాలు పెట్టుకోవడం, వృద్ధురాలు చీకటి ఇంట్లో ఒంటరిగా జీవించడం నేటి కుటుంబ వ్యవస్థలో చోటుచేసుకుంటున్న విలువల సంక్షోభాన్ని సూచిస్తుంది.
కథలో అత్యంత హృద్యమైన అంశం సూరి-లచ్చవ్వల అనుబంధం. రక్తసంబంధం లేకపోయినా ప్రేమ, ఆదరణ, కృతజ్ఞతలతో ఏర్పడిన ఆత్మీయ బంధం కథకు భావోద్వేగ గాఢతను తీసుకొచ్చింది. లచ్చవ్వ తన కూలి డబ్బులతో సూరి చదువుకు తోడ్పడటం, చివరకు ఆమె అంత్యక్రియలకు అవసరమైన సొమ్మును సూరి తన జ్ఞాపకాల రూపంలో అందించడం కథలోని మానవీయ శిఖర ఘట్టం.
రచయిత తెలంగాణ మాండలికాన్ని సహజంగా వినియోగించడం వల్ల కథకు జీవం వచ్చింది. సంభాషణలు కృత్రిమంగా కాకుండా జీవన ప్రవాహంలా సాగాయి. లచ్చవ్వ మృతదేహం పక్కన కుటుంబ సభ్యుల వాదోపవాదాలు, అంత్యక్రియల ఖర్చుల కోసం పడే ఆందోళన పేదరికపు కఠోర వాస్తవాన్ని మన కళ్లముందు నిలబెడతాయి.
ఈ కథ చదివిన తర్వాత ప్రేమ్చంద్, మహాశ్వేతాదేవి రచనల్లో కనిపించే సామాన్య మనుషుల జీవిత వేదనలు గుర్తుకొస్తాయి. “గెంటీలు?” చివరికి ఒక గొప్ప సత్యాన్ని చెబుతుంది..ఆస్తులు కాదు, మనిషి చేసిన మంచితనం మాత్రమే అతని చివరి ప్రయాణానికి తోడుగా వస్తుంది. అందుకే ఈ కథ పాఠకుడి హృదయంలో చాలా కాలం నిలిచిపోతుంది.
8. వృత్తి గౌరవం – మానవ బంధాల విషాదగాథ
కథ : అనుబంధం రచయిత: చింతపట్ల సుదర్శన్ – విశాలాంధ్ర
చింతపట్ల సుదర్శన్ రాసిన ఈ కథ ఆధునిక సమాజంలో వృత్తి, గౌరవం, కులం, నగరీకరణ, తల్లిదండ్రుల త్యాగం వంటి అంశాలను అత్యంత హృద్యంగా ఆవిష్కరించిన మానవీయ కథ. పైకి చూస్తే ఇది ఓ చెప్పులు కుట్టే వృద్ధుడు అచ్చయ్య కథలా కనిపించినా, లోతుగా చదివితే ఇది మారుతున్న సామాజిక విలువలపై తీవ్రమైన ప్రశ్నలు సంధించే కథ.
అచ్చయ్య పాత్రలో రచయిత ఒక సంపూర్ణ జీవితాన్ని చూపించాడు. తన కొడుకు తనలాగే చెట్టు కింద చెప్పులు కుట్టే వాడిగా మిగలకూడదని కష్టపడి చదివించాడు. కొడుకు ఎదిగాడు. కానీ ఆ ఎదుగుదల వెనుక ఉన్న తండ్రి వృత్తిని అంగీకరించలేని సామాజిక మనస్తత్వం కథలో విషాదానికి కారణమవుతుంది. ఇక్కడ కథ కేవలం ఒక కుటుంబ సంఘర్షణ కాదు.. శ్రమను గౌరవించని మధ్యతరగతి మనస్తత్వంపై విమర్శ.
సాజిద్-అచ్చయ్య స్నేహం కథకు హృదయం. కులం, మతం, భాష అనే గోడలను దాటి ఇద్దరు చెప్పుల కర్మకారులు ఒకరికొకరు ఆత్మీయులవుతారు. ఈ స్నేహం ప్రేమ్చంద్ కథల్లో కనిపించే మానవీయతను గుర్తు చేస్తుంది. వృత్తి ఒక బంధంగా, మనిషిని మనిషికి దగ్గర చేసే శక్తిగా రచయిత చిత్రించారు.
కథలో అత్యంత బాధాకరమైన ఘట్టం అచ్చయ్య తన కోడలు మాటలు విని కుంగిపోవడం. జీవితాంతం తన కుటుంబం కోసం చేసిన త్యాగాలన్నీ ఒక్క క్షణంలో అవమానంగా మారిపోతాయి. “నేను చేయకుండ బతకలేను” అనే అచ్చయ్య మాట అతని ఆత్మగౌరవానికి ప్రతీక. వృత్తి అతనికి కేవలం ఉపాధి కాదు.. అతని అస్తిత్వం.
కథ ముగింపు గుండెను కలచివేస్తుంది. అచ్చయ్య మరణం ఒక వ్యక్తి మరణం మాత్రమే కాదు; శ్రమకు, వృత్తి గౌరవానికి సమాజం ఇచ్చిన నిర్లక్ష్యానికి ప్రతీక. ఈ కథ చదివిన తర్వాత మనసులో మిగిలేది విషాదం కాదు..శ్రమజీవుల పట్ల మరింత గౌరవం కలిగించే ఆలోచన.
తెలుగు కథాసాహిత్యంలో మానవీయ విలువలను అత్యంత సహజంగా, హృదయస్పర్శిగా ప్రతిబింబించిన కథల సరసన నిలిచే కథ ఇది. “వృత్తి మనిషిని చిన్నవాడిని చేయదు.. దాన్ని అవమానించే మనస్తత్వమే చిన్నది” అనే సత్యాన్ని ఈ కథ చిరకాలం గుర్తుచేస్తుంది.
9.ఆత్మబలం: అపోహల నుంచి ఆత్మజ్ఞానానికి ప్రయాణం
కథ :ఆత్మబలం రచయిత: మంత్రిప్రగడ శ్రీనివాసరావు – సాక్షి ఫన్డే
కుటుంబ బంధాలు, సంప్రదాయాలు, విశ్వాసాలు, తల్లిదండ్రుల త్యాగాలు వంటి అంశాలను భావోద్వేగపూర్వకంగా మేళవించిన మంత్రిప్రగడ శ్రీనివాసరావు కథ “ఆత్మబలం”. ఆధునిక జీవనశైలి, విదేశీ సంస్కృతి ప్రభావం, సంప్రదాయాల పట్ల పెరుగుతున్న నిరాసక్తత నేపథ్యంలో ఈ కథ మనిషిని తన మూలాల వైపు తిరిగి చూసేలా చేస్తుంది.
కథానాయకుడు రాఘవ నేటి గ్లోబల్ తరం ప్రతినిధి. ఉద్యోగం, వ్యక్తిగత జీవితం, సౌకర్యాలకు ప్రాధాన్యం ఇస్తూ కుటుంబ సంప్రదాయాలను ద్వితీయ స్థానంలో ఉంచే మనస్తత్వాన్ని అతను ప్రతిబింబిస్తాడు. తండ్రి సంవత్సరీకానికి రావడానికి కూడా ఇష్టపడకపోవడం, కర్మకాండలను కాలయాపనగా భావించడం అతని దృక్పథాన్ని తెలియజేస్తాయి. అయితే కథ అక్కడే ఆగిపోదు. అతని జీవితంలో సంభవించిన ప్రమాదం, మరణభయం, తండ్రి జ్ఞాపకాలు అతనిలో అంతర్మథనాన్ని రేకెత్తిస్తాయి.
కథలోని ప్రధాన బలం తండ్రి-కొడుకుల సంబంధాన్ని రచయిత చిత్రించిన తీరు. మాధవరావు తన కుమారుడి భవిష్యత్తు కోసం చేసిన త్యాగాలు చివరి వరకు రాఘవకు తెలియకపోవడం, అనంతరం అవి వెలుగులోకి రావడం పాఠకుడిని కదిలిస్తుంది. తండ్రి ప్రేమ అనేది ఎప్పుడూ ప్రకటనల్లో కాకుండా త్యాగాల్లో వ్యక్తమవుతుందని కథ హృద్యంగా చెబుతుంది.
రాఘవకు నీటిలో ఎదురైన అనుభవాన్ని రచయిత ఆధ్యాత్మిక కోణంలో చిత్రించినా, దానిని మనస్సాక్షి మేల్కొలుపుగా కూడా అర్థం చేసుకోవచ్చు. తండ్రి ఆత్మదర్శనం అనే ప్రతీక ద్వారా రచయిత కుమారుడి అంతరంగ పరివర్తనను ఆవిష్కరించారు. ఆ పరివర్తనే కథ యొక్క అసలైన కేంద్రబిందువు.
ఈ కథలో శాస్త్రం, సంప్రదాయం, విశ్వాసం, కుటుంబ బాధ్యతల మధ్య సంఘర్షణ కనిపించినా, చివరికి వాటి మధ్య సమన్వయానికే రచయిత ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. కర్మకాండల గొప్పతనాన్ని మాత్రమే కాకుండా వాటి వెనుక ఉన్న కుటుంబ ఐక్యత, కృతజ్ఞత, జ్ఞాపకాల విలువను గుర్తు చేశారు.
“ఆత్మబలం” కేవలం తండ్రి సంవత్సరీకం గురించి చెప్పే కథ కాదు.. తల్లిదండ్రుల త్యాగాలను ఆలస్యంగా అయినా గుర్తించిన ఒక కుమారుడి ఆత్మాన్వేషణ. బంధాలను నిలబెట్టేది ఆస్తులు కాదు, అనురాగం.. మనిషిని నిలబెట్టేది అహంకారం కాదు, ఆత్మబలం అనే సందేశాన్ని ఈ కథ హృద్యంగా అందిస్తుంది.
10. శ్రమకు గౌరవం, విద్యకు విలువ, వృత్తికి పునర్జన్మ
కథ: పండిన పసిడికల
రచయిత్రి: పాలగుమ్మి జ్యోతి (వార్త)
పాలగుమ్మి జ్యోతి రచించిన “పండిన పసిడి కల” కథ సాధారణ కుటుంబ జీవితాన్ని ఆధారంగా చేసుకున్నప్పటికీ, దానిలో అంతర్లీనంగా ఉన్న సామాజిక సందేశం విశాలమైనది. ఇది కేవలం ఒక తల్లి బంగారు గాజుల కల నెరవేరిన కథ కాదు; శ్రమజీవి కుటుంబాల ఆశలు, విద్యా శక్తి, కులవృత్తుల గౌరవం, తరాల మార్పు గురించి చెప్పిన మానవీయ గాథ.
రామయ్య వెదురు బుట్టలు అల్లే వృత్తికారుడు. తన వృత్తిపట్ల అతనికి అపారమైన ఆత్మగౌరవం ఉంది. అయితే రత్తాలు తన కుమారుడు రంగడు అదే వృత్తిలో కాకుండా చదువుకొని ఎదగాలని కలగంటుంది. ఈ సంఘర్షణలో రచయిత్రి గ్రామీణ భారతదేశంలోని అనేక కుటుంబాల వాస్తవాన్ని ఆవిష్కరించారు. పేదరికం ఉన్నా చదువే భవిష్యత్తును మార్చగలదనే నమ్మకాన్ని రత్తాలు పాత్ర బలంగా ప్రతినిధ్యం చేస్తుంది.
కథలో గురునాథం మాస్టారు పాత్ర ప్రత్యేకంగా నిలుస్తుంది. గ్రామీణ విద్యార్థుల జీవితాలను మలిచే గురువుల పాత్ర ఎంత కీలకమో ఆయన ద్వారా తెలుస్తుంది. రంగడు సాధించిన విజయం వ్యక్తిగత ప్రతిభ ఫలితమే కాదు.. తల్లిదండ్రుల త్యాగం, గురువు మార్గనిర్దేశం, తన కష్టపడే స్వభావం కలిసి నిర్మించిన విజయగాథ.
కథలో అత్యంత హృద్యమైన ఘట్టం తల్లి కోసం రంగడు బంగారు గాజులు కొనివ్వడం. చిన్నప్పుడు తల్లి పలికిన కోరికను మనసులో దాచుకుని, తన తొలి విజయఫలాన్ని ఆమెకు అంకితం చేయడం పాఠకుడిని కదిలిస్తుంది. ఈ సందర్భం ప్రేమకు, కృతజ్ఞతకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.
అయితే కథ అక్కడితో ముగియదు. రంగడు తన విద్యను వ్యక్తిగత పురోగతికే పరిమితం చేయకుండా, తండ్రి కులవృత్తిని ఆధునిక దృష్టితో పునరుద్ధరించే ప్రయత్నం చేయడం కథకు మరింత విలువను తెచ్చింది. విద్య సంప్రదాయ వృత్తులను నాశనం చేయడానికి కాదు, వాటికి కొత్త అవకాశాలు కల్పించడానికి ఉపయోగపడాలనే ఆలోచనను రచయిత్రి సమర్థంగా ప్రతిపాదించారు.
“పండిన పసిడి కల”లో బంగారు గాజుల మెరుపుకంటే గొప్పది మానవ విలువల వెలుగు. శ్రమ, విద్య, కుటుంబ బంధాలు, సామాజిక బాధ్యత..ఈ నాలుగు స్తంభాలపై నిలిచిన ఈ కథ ఆధునిక తెలుగు కథాసాహిత్యంలో ఆశావాదానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. “చదువు వ్యక్తిని మాత్రమే కాదు, సమాజాన్ని కూడా మార్చగలదు” అనే సత్యాన్ని ఈ కథ హృదయానికి హత్తుకునేలా చెబుతుంది.
11. మల్లాది కథలో అంతర్లీన సామాజిక వ్యథ
కథ: తలుపు
రచయిత: మల్లాది వెంకటకృష్ణమూర్తి (సాక్షి ఫన్డే)
మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి కథల్లో సాధారణ జీవితాల వెనుక దాగి ఉన్న అసాధారణ సత్యాలు కనిపిస్తాయి. “తలుపు” కథ కూడా అలాంటి జీవిత సత్యాన్ని హృదయాన్ని తాకే విధంగా ఆవిష్కరించిన కథ. ఇది కేవలం ఒక వలస కుటుంబం ఇల్లు కట్టుకున్న కథ కాదు..భద్రత, ఆత్మగౌరవం, కుటుంబ బంధం, స్త్రీ జీవితంలోని అస్థిరత గురించి చెప్పిన సామాజిక రూపకం.
తూర్పుగోదావరి నుంచి హైదరాబాద్కు వలస వచ్చిన పగడాలు దంపతులు తమ శ్రమతో గుడిసెను ఇంటిగా మార్చుకుంటారు. మట్టి గోడల నుంచి సిమెంట్ గోడల దాకా, టార్పాలిన్ నుంచి ఇనుప రేకుల దాకా వారి ప్రయాణం వలస కార్మికుల కలల చరిత్ర. ప్రతి ఇటుకలో వారి చెమట ఉంది; ప్రతి మార్పులో వారి ఆశ ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో “తలుపు” కేవలం ఒక వస్తువు కాదు..స్వంతింటి గౌరవానికి, భద్రతకు ప్రతీక.
కానీ కథ చివర్లో రచయిత అద్భుతమైన మలుపు ఇస్తారు. ఎన్నోఏళ్లుగా ఎదురుచూసిన తలుపు అమరిన తర్వాతే భర్త మరణిస్తాడు. భౌతిక తలుపు వచ్చినా, జీవితంలో నిజమైన రక్షణ కోల్పోతుంది. భర్త మరణం తరువాత పగడాలు ఎదుర్కొన్న లైంగిక వేధింపు సంఘటన కథకు కేంద్రీయ అర్థాన్ని ఇస్తుంది.
“తెర ఉన్నప్పుడు రాని వాడు, తలుపు ఉన్నప్పుడు వచ్చాడు” అనే వ్యంగ్య వాస్తవం సమాజపు మనస్తత్వాన్ని ప్రశ్నిస్తుంది. పగడాలు చెప్పే “ఆడదానికి నిజమైన తలుపు మగాడే” అనే వాక్యం కథలోని విషాద సత్యం. ఇది పురుషాధిక్యతను సమర్థించడం కాదు.. సమాజం ఇంకా ఒంటరి స్త్రీకి తగిన భద్రత కల్పించలేకపోయిందనే చేదు వాస్తవాన్ని ఎత్తిచూపడం.
ఈ కథలో వలస జీవితం, పేదరికం, గృహ నిర్మాణం, స్త్రీ భద్రత వంటి అనేక పొరలు ఉన్నాయి. చెఖోవ్ కథల్లో కనిపించే జీవిత సహజత్వం, ప్రేమ్చంద్ కథల్లో కనిపించే సామాజిక వాస్తవికత ఈ కథలో గుర్తుకు వస్తాయి.
“తలుపు” చివరకు మనల్ని ఒక ప్రశ్న ముందు నిలబెడుతుంది..ఇల్లు కట్టుకోవడం సరిపోతుందా? లేక మనుషులకు భద్రతనిచ్చే సమాజాన్ని కూడా నిర్మించుకోవాలా? అదే ఈ కథ యొక్క శాశ్వత ప్రాసంగికత.
కథానిధి సమీక్ష – సామాజిక సంక్షోభాల ప్రతిబింబం
6 సెప్టెంబర్ 2026 నాటి ‘కథానిధి’లోని ఈ కథలను సమగ్రంగా పరిశీలిస్తే, ఆధునిక తెలుగు కథా సాహిత్యం ఏ దారిలో నడుస్తోందో స్పష్టమవుతుంది. సమాజం ఎదుర్కొంటున్న విభిన్న సామాజిక సంక్షోభాలు మన కళ్లకు కడతాయి. ఒకవైపు యుద్ధాల వల్ల మానవత్వం నశించిపోతున్న వైనం, మరోవైపు మధ్యతరగతి ఆడంబరాల వల్ల కుటుంబాలు ఆత్మహత్యల దాకా వెళ్తున్న నిజాలు మనల్ని ఆలోచింపజేస్తాయి. ఉమ్మడి కుటుంబాలు విచ్ఛిన్నమై వృద్ధులు అనాథలుగా మారుతున్న తరుణంలో, ‘అమ్మ కానుక’ లాంటి కథలు కొత్త ఆశను చిగురింపజేస్తాయి. కులవృత్తుల ఔన్నత్యం, ప్రకృతి సంరక్షణ, అంతరాత్మ ప్రబోధం వంటి అంశాలతో ప్రతీ రచయితా సమాజ హితాన్ని ఆశించారు. మానవీయ విలువలు మృగ్యమవుతున్న ఈ కాలంలో, ఇటువంటి కథల ఆవశ్యకత ఎంతో ఉంది. కథల ద్వారానే సమాజంలో మార్పు సాధ్యమనే ఆలోచనా విత్తనాన్ని నాటడంలో ఈ వారపు కథలు పూర్తిగా సఫలీకృతమయ్యాయి.
