కథానిధి 21.6.26 సమీక్ష: కాలపు గాయాలకు అక్షరాల సాంత్వన

సాహిత్యం కేవలం కాగితం మీద అక్షరాల కూర్పు కాదు. అది నిరంతరం రక్తం స్రవించే సామాజిక గాయాలకు అద్దే కాలపు లేపనం. మనిషి తన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచంతో, తనలోని అంతరంగంతో, తాను సృష్టించుకున్న కృత్రిమ కుడ్యాలతో చేసే నిరంతర ఘర్షణే కథ. ఒక జాతి ఆత్మను, ఆ జాతి అనుభవిస్తున్న వర్తమాన సంక్షోభాలను, పతనమవుతున్న మానవ సంబంధాల దైన్యాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే, ఆ కాలపు కథలను మనం అత్యంత నిశితంగా అధ్యయనం చేయాలి. ఆధునికత పేరిట మనిషి ఒక ఒంటరి ద్వీపంగా మారుతున్న ఈ తరుణంలో కథ, ముఖ్యంగా తెలుగు కథ, ఎప్పటికప్పుడు తనను తాను పునరావిష్కరించుకుంటూ, సామాన్యుడి అంతరంగంలోని సూక్ష్మమైన ప్రకంపనలను సైతం ఒడిసిపట్టుకుంటోంది.

సాహిత్యం కేవలం కాగితం మీద అక్షరాల కూర్పు కాదు. అది నిరంతరం రక్తం స్రవించే సామాజిక గాయాలకు అద్దే కాలపు లేపనం. మనిషి తన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచంతో, తనలోని అంతరంగంతో, తాను సృష్టించుకున్న కృత్రిమ కుడ్యాలతో చేసే నిరంతర ఘర్షణే కథ. ఒక జాతి ఆత్మను, ఆ జాతి అనుభవిస్తున్న వర్తమాన సంక్షోభాలను, పతనమవుతున్న మానవ సంబంధాల దైన్యాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే, ఆ కాలపు కథలను మనం అత్యంత నిశితంగా అధ్యయనం చేయాలి. ఆధునికత పేరిట మనిషి ఒక ఒంటరి ద్వీపంగా మారుతున్న ఈ తరుణంలో కథ, ముఖ్యంగా తెలుగు కథ, ఎప్పటికప్పుడు తనను తాను పునరావిష్కరించుకుంటూ, సామాన్యుడి అంతరంగంలోని సూక్ష్మమైన ప్రకంపనలను సైతం ఒడిసిపట్టుకుంటోంది.

ఈ నేపథ్యంలో, 21 జూన్ 2026 నాడు వెలువడిన వివిధ దినపత్రికల ఆదివారం అనుబంధాల కథలను ‘కథానిధి’ పేరిట కె.ఎ.మునిసురేష్ పిళ్లై ఒక చోట చేర్చడం తెలుగు సాహితీ లోకానికి ఒక గొప్ప ఉపశమనం. ఈ 47 పేజీల సంకలనం, కేవలం 11 పెద్దల కథలు, 11 బాలల కథల సమూహం మాత్రమే కాదు. ఇది మన కాలపు దైన్యానికి, అహానికి, పితృస్వామ్య క్రౌర్యానికి, మత విద్వేషాలకు, సాంకేతిక ఆధిపత్యానికి, మరియు అరుదుగా వికసించే మానవీయతకు నిలువుటద్దం. పితృ దినోత్సవం (ఫాదర్స్ డే) సందర్భంగా వచ్చిన కథలతో పాటు, సమకాలీన సామాజిక ఇతివృత్తాలతో వెలువడిన ఈ విశిష్ట కథలను తాత్విక, సామాజిక, మానసిక కోణాల నుంచి సుదీర్ఘంగా విశ్లేషించుకుందాం.

భూక్యా గోపినాయక్,
99891 59196

1. పితృత్వపు లోతుల్లోని నిశ్శబ్ద రుధిరం:
వ్యక్తమవ్వని ప్రేమ, తరాల అంతరాలు

పితృత్వం అనేది ఒక మూగ రోదన. బయటికి కఠినంగా, గంభీరంగా కనిపిస్తూ, లోపల కుటుంబం కోసం కరిగిపోయే మైనం లాంటి తండ్రుల అంతరంగాన్ని ఈ వారపు కథలు అద్భుతంగా ఆవిష్కరించాయి.

సలీం ‘నాన్న’ (ఈనాడు ఆదివారం): మనుషుల మధ్య, ముఖ్యంగా కన్నవారికీ పిల్లలకూ మధ్య భావవ్యక్తీకరణ లేమి  ఎలా తీరని అగాధాలను సృష్టిస్తుందో సలీం ఈ కథలో

గుండెను పిండేసేలా చిత్రించారు. అరవై ఎనిమిదేళ్ల వయసులో భార్య అపర్ణను కోల్పోయి, కొండచిలువ లాంటి ఒంటరితనంలో విలవిలలాడుతున్న ఒక రిటైర్డ్ బ్యాంక్ ఉద్యోగి కథానాయకుడు. అమెరికాలో స్థిరపడిన అతని కూతురు శ్రీలేఖ, తండ్రితో మాట్లాడటం పూర్తిగా మానేస్తుంది. భార్య చనిపోయినప్పుడు అమెరికా నుంచి వచ్చిన శ్రీలేఖ, “మీరెప్పుడైనా నన్ను ప్రేమగా చూశారా? నాకు తండ్రి ప్రేమ ఎలా ఉంటుందో తెలియకుండా అభాగ్యురాలిగా పెంచారు” అని కన్నీళ్లతో వేసిన ప్రశ్న ఆ తండ్రి ఆత్మను నిలువునా కోస్తుంది.

ఈ సమీక్షలోని కథలన్నింటినీ చదవడానికి
‘21 జూన్ 2026 కథానిధి ఆదివారం కథలు’ సంకలనం
ఈ కింది లింక్ ద్వారా డౌన్‌లోడ్ చేసుకోండి 
#https://adarsini.com/21062025-kathanidhi-sunday-magazines-short-stories-pdf/

21 జూన్ 2026 నాటి కథానిధి కథలపై ఈ సమగ్ర సమీక్షను యూట్యూబ్ లో వినవచ్చు

ప్రేమకు కంటికి కనిపించే రుజువులు అడిగే ఈ ఆధునిక కాలంలో, ఆ తండ్రి తన గతపు పొరల్లోకి వెళ్తాడు. శ్రీలేఖ పుట్టినపుడు ఆమెకు ‘ఏ నెగెటివ్’ అనే అత్యంత అరుదైన రక్తం అవసరమైనప్పుడు, అర్ధరాత్రి పూట ఆటోలు దొరక్క, సికింద్రాబాద్ రోడ్లపై వొళ్లంతా చెమటతో తడిసి, కిందపడి కాళ్లు దోక్కుపోయినా లెక్కచేయకుండా రక్తం బాటిల్స్ కోసం పరుగులు తీసిన క్షణాలు అతని స్మృతిపథంలో మెదులుతాయి. చిన్నప్పుడు ఆమెకు జబ్బు చేసినప్పుడు డాక్టర్ కాళ్లు పట్టుకుని, “నా కూతుర్ని ఎలాగైనా బతికించండి” అని బతిమాలిన క్షణాలు అతనికి గుర్తున్నాయి. కానీ అవన్నీ తండ్రిగా తన కనీస బాధ్యతలని భావించి అతను ఏనాడూ భార్యకు గానీ, కూతురికి గానీ వాటిని ప్రచారం చేసుకోలేదు.

“ప్రేమ ప్రచారం చేసుకునే విషయం కాదుగా. తండ్రి ప్రేమను అర్థం చేసుకోవాల్సింది పిల్లలే కదా.” అని ఆ తండ్రి పడే అంతర్మథనం ప్రతి పాఠకుడి కంటతడి పెట్టిస్తుంది. చివరగా, “కుటుంబం కోసం ఎంత చేసినా తగిన గుర్తింపు తెచ్చుకోవడంలో నాన్నెందుకో పాపం బాగా వెనకపడ్డాడు” అన్న కవితా వాక్యాలు పితృత్వపు నిస్సహాయతను ఒక ఆర్ద్రమైన కావ్యంగా మలిచాయి.

జి. ఉమామహేశ్వర్ ‘నాన్న నాన్నే’ (ఆంధ్రజ్యోతి ఆదివారం): సలీం కథలో తండ్రి ప్రేమ ఒక త్యాగమైతే, జి. ఉమామహేశ్వర్ కథలో భారతీయ పితృస్వామ్యపు హిపోక్రసీ (ద్విముఖ ధోరణి) అత్యంత సహజంగా, వ్యంగ్యాత్మకంగా వ్యక్తమైంది. సుధాకర్ ఉదయాన్నే హైదరాబాద్ వెళ్లి తన కూతురిని, అల్లుడిని చూసి వస్తాడు. కూతురు మాధాపూర్‌లోని ఆరొందల అడుగుల చిన్న పోర్షన్‌లో ఉంటూ, ఒకవైపు జర్మనీ క్లయింట్లతో ఆఫీసు పని చేసుకుంటూనే, అత్తమామలకు సేవలు చేస్తూ పడుతున్న కష్టాన్ని చూసి అతను కరిగిపోతాడు. భార్య మాధవితో మాట్లాడుతూ, “అవసరమైతే నెలకు ఒక పదివేలు పంపుతాను, వేరే ఎక్కడైనా మంచి అపార్ట్‌మెంట్‌లో ఇల్లు చూసుకోమని చెప్పాను” అని తన ఉదారతను చాటుకుంటాడు. “మన పాప ఇంత చేస్తుంది కదా, అయినా అల్లుడు ఏ రోజూ నోరు తెరిచి ఒక్కసారి కూడా తన శ్రమను మెచ్చుకోలేదట” అని వాపోతాడు.

ఈ మాటలు వింటున్న మాధవి అంతరంగంలో సుడులు తిరిగే గతం మరొకటి ఉంది. పెళ్లయిన కొత్తలో ఆదోనిలోని ఓ ఇరుకు సందులో, ముగ్గురు ఆడపడుచులు, అత్తమామలతో ఇరుకు గదిలో ఆమె గొడ్డుచాకిరీ చేస్తున్నప్పుడు, మాధవి తండ్రి వచ్చి “వెయ్యి రూపాయలు నేను పంపిస్తాను, వేరే ఇంట్లో ఉండమని అల్లుడికి చెప్తాను” అని అడిగితే, ఇదే సుధాకర్ రోషపడి “మీ నాన్నకు డబ్బు ఎక్కువైతే దానధర్మాలు చేసుకోమను” అని వెటకరించిన విషయం ఆమెకు స్పష్టంగా గుర్తుంది. తాను స్కూల్ టీచర్‌గా పనిచేస్తూ, రాత్రి పగలు కుట్టుమిషన్ కుడుతూ పిల్లల ఫీజులు కడుతూ సంసారాన్ని ఈదినప్పుడు ఏనాడూ తన శ్రమను మెచ్చుకోని భర్త, తనను కేవలం ఒక పనిమనిషిలా చూసిన భర్త… ఇవాళ కూతురి కష్టం చూసి కరిగిపోవడం మాధవికి అంతులేని నవ్వు తెప్పిస్తుంది. ఒక తండ్రిగా ఉన్న ఆర్ద్రత, భర్తగా ఎందుకు లోపిస్తుంది అన్న తాత్విక ప్రశ్నను మాధవి నిశ్శబ్ద హాస్యం ద్వారా, ఆమె కట్టలు తెంచుకున్న నవ్వు ద్వారా రచయిత అత్యంత ప్రతిభావంతంగా సంధించారు.

2. యంత్రమేధ వర్సెస్ సృజనాత్మకత:
ఒక తాత్విక, అస్తిత్వ పోరాటం

ప్రసేన్ ‘త్రిపుర రాయని కథ’ (సాక్షి ఫన్డే): ఈ కథ రాబోయే కాలపు (మరియు నేటి) రచయితల అస్తిత్వ సంక్షోభాన్ని కళ్లకు కడుతుంది. పాపులర్ రచయితగా పేరున్న రఘుపతి, సీరియస్ సాహిత్య లోకం తనను గుర్తించలేదనే వెలితితో ఒక గొప్ప కథ రాయాలని కూర్చుంటాడు. ఆ కథకు ముగింపు దొరక్క పది రోజులుగా తర్జనభర్జన పడుతుంటాడు. భార్య కల్యాణి సలహా మేరకు అతను తన అహాన్ని చంపుకుని, అయిష్టంగానే తన కథను ఏఐ (AI) కి ప్రాంప్ట్‌గా ఇచ్చి ముగింపు అడుగుతాడు. ఏఐ కేవలం నాలుగు సెకన్లలో అతను ఊహించని, అత్యంత అద్భుతమైన, అతని సాహిత్య జీవితంలో నుంచే తీసిన ముగింపును ఇస్తుంది.

పది రోజులుగా తన మేధస్సుకు తట్టని ముగింపు, ఒక నిర్జీవ కంప్యూటర్ తనకంటే గొప్పగా ఎలా ఆలోచించిందని రఘుపతి ఏఐతో వాదనకు దిగుతాడు. ఆ సంభాషణ అత్యంత మేధోపరంగా, తాత్వికంగా సాగుతుంది:

ఏఐ నిర్మొహమాటంగా రఘుపతిని విమర్శిస్తుంది: “నీ రచనల్లో ప్రధాన లోపం నిజాయితీ. నీ ఉద్వేగ ప్రకటనలన్నీ నాటకాలు. నువ్వు జనం కోసం రచన చేస్తున్నట్టు నటిస్తూ పేరు కోసం చూస్తావు. నాకు ఇటువంటి హిపోక్రసీ ఉండదు.”
దానికి రఘుపతి దెబ్బతిన్న అహంతో వాదిస్తాడు: “నీ దగ్గర ఉన్నది సమాచారం, నా దగ్గర ఉన్నది అనుభవం. ఒక ప్రేమ విఫలమైనప్పుడు వచ్చే కన్నీటి చుక్క తడి లోపలి వేడి నీ ప్రొసెసర్‌కు ఎప్పటికీ తెలియదు.”
అప్పుడు ఏఐ ఇచ్చే సమాధానం ఈ కథకే హైలైట్: “నేను నొప్పి అనుభవించలేదు. కానీ నొప్పి ఎలా ప్రవర్తిస్తుందో శిక్షణ పొందాను. నాది పరిమితి, నీది అపరిమితి. నేను సమాధానం, నువ్వు ప్రశ్న. నేను ఫలితం, నువ్వు పరిణామం.”

చివరకు “యంత్రం రచనను అనుకరిస్తుంది. మనిషి మాత్రమే తనను తాను మళ్లీ మళ్లీ సృష్టించుకుంటాడు” అని రఘుపతి గ్రహించడం మానవ సృజనాత్మకత గొప్పదనాన్ని చాటిచెబుతుంది. ఏఐ అనేది కేవలం ఒక సాధనం మాత్రమేనని, కీర్తి కాంక్షను వీడి, నటించకుండా నిజాయితీగా రాయడమే రచయిత అసలైన ధర్మమని ఈ కథ హెచ్చరిస్తుంది.

3. కుడ్యాలు కూలుతున్న వేళ:
మత, కుల విద్వేషాలపై మానవతా విజయం

బట్టేపాటి జైదాస్ ‘మరో గాలివాన’ (నమస్తే తెలంగాణ బతుకమ్మ): ఈ కథ కరడుగట్టిన కుల దేహంపై, స్వచ్ఛమైన మానవత్వం సాధించిన విజయానికి అద్భుతమైన ప్రతీక. కూనవరంలో నివసించే కరడుగట్టిన కుల అహంకారి వీర్రాఘవయ్య. తన కొడుకు వీరా, “మనుషుల గుణగణాలు ముఖ్యం కానీ కులమతాలు కాదు” అని చెప్పి, అమెరికాలో కులం లేని పిల్లను పెళ్లి చేసుకున్నాడని పంతంతో వాడిని దూరం పెట్టి ఒంటరిగా బతుకుతుంటాడు. ఆ సమయంలో అతని ఇంట్లో కనకం అనే దళిత వర్గానికి చెందిన అనాథ వితంతువు పనిమనిషిగా చేరుతుంది. ఆమె అప్పుడే పుట్టిన పసిబిడ్డకు పాలిచ్చే తల్లి.

ఒక రాత్రి ఊహించని విధంగా గోదావరికి భయంకరమైన వరదలు వచ్చి, గాలివాన తుఫానుతో ఊరంతా జలమయమవడంతో వీర్రాఘవయ్య, కనకం మేడపై చిక్కుకుపోతారు. వీర్రాఘవయ్య భోజనానికి ముందే షుగర్ మాత్రలు వేసుకోవడం వల్ల, రాత్రికి ఆకలికి అతని షుగర్ లెవెల్స్ పడిపోయి కోమాలోకి జారుకునే పరిస్థితి వస్తుంది. ఆ చిమ్మచీకటి గాలివానలో ప్రాణాలు కాపాడేందుకు ఏమీ దొరకని స్థితి. ఆ సమయంలో, కనకం ఏమాత్రం సంకోచించకుండా, కుల భేదాలను పక్కనబెట్టి, తన రవికను పైకి లాగి తన స్తన్యాన్ని అతని నోటికి అందించి పాలిచ్చి కాపాడుతుంది. ఒక మనిషి ప్రాణం నిలబెట్టడానికి ఒక తల్లి చేసిన అత్యున్నత త్యాగం అది.

వరద ముగిసాక రెస్క్యూ టీం వస్తుంది. కనకం చేసిన ఆ మహత్కార్యంతో వీర్రాఘవయ్యలోని కుల జాడ్యం కూకటివేళ్లతో కొట్టుకుపోతుంది. తన కొడుకుకు ఉత్తరం రాస్తూ… “కనకం నాకు మరో జన్మనిచ్చిన తల్లి. నేనింతకాలం కడుపులో దాచుకొని కాపాడిన కులమాలిన్యాన్ని తన పాలతో కడిగి అభిషేకం చేసిన బంగారు తల్లి. ఒరే అబ్బాయ్! మనిషన్నవాడికి ఏది ఉన్నా లేకపోయినా కారుణ్యమనే కులం, మానవత్వమనే మతం ఉంటే చాలు” అని పశ్చాత్తాపపడతాడు.

సయ్యద్ ముజాహిద్ అలీ ‘శిథిలస్వప్నం’ (నవతెలంగాణ సోపతి): భారతదేశంలో అడపాదడపా చెలరేగుతున్న మతకల్లోలాలు, ‘బుల్డోజర్ న్యాయం’ సృష్టించిన భయానక వాతావరణం వల్ల సామాన్య ముస్లిం కుటుంబాలు ఎలాంటి మానసిక క్షోభకు గురవుతున్నాయో ఈ కథ అత్యంత ధైర్యంగా, నిజాయితీగా చర్చిస్తుంది.

ఇమ్రాన్ అనే ఒక సివిల్ ఇంజనీర్ గాంధీ నగర్‌లోని ‘ఆంధ్రా కెఫె’లో తన మిత్రుడు అభినవ్ చౌదరితో చాయ్ తాగుతుండగా, టీవీలో వస్తున్న ఇళ్ల కూల్చివేతల వార్త చూసి బాధపడతాడు. పక్క టేబుల్ వద్ద ఉన్న కురచ బొట్టు పెట్టుకున్న వ్యక్తి, ముస్లింలను “జిహాదీలు, ల్యాండ్ జిహాద్ చేసేవాళ్లు, దేశద్రోహులు” అని అత్యంత క్రూరంగా దూషిస్తూ, బుల్డోజర్ దాడులను సమర్థిస్తాడు. తన సొంత దేశంలో, పుట్టిన ఊరిలో తన ఉనికికి రక్షణ లేదనే భయంతో, తన పిల్లల భద్రత కోసం అతను తన వృద్ధ తల్లిదండ్రులను, భార్య జైనబ్‌ను తీసుకుని ఇండోనేషియా (జకార్తా) కు వలస వెళ్ళిపోవాలని నిర్ణయించుకుంటాడు.

రంజాన్ పండుగ నాడు జైనబ్ ప్రేమగా బిర్యానీ తీసుకెళ్తే, పొరుగింటి రాజ్యలక్ష్మి మత విద్వేషంతో “బయటి తిండి ఎందులో ఎవరు ఏం కలుపుతున్నారో” అని చీదరించుకుంటూ మొహం మీదే తలుపు వేస్తుంది. కానీ, ఇమ్రాన్ కుటుంబం దేశం వదిలి వెళ్లేటప్పుడు, వారి ఇంట్లో ఎన్నో ఏళ్లు పనిచేసిన యాదమ్మ అనే పేద వృద్ధురాలు పరిగెత్తుకుంటూ వచ్చి, “బిడ్డా.. మీ ప్రాణాలకు నా ప్రాణం అడ్డేసైనా కాపాడుకుంటా.. ఈ ముసల్దాని మాట ఇని ఎల్లకుండ్రి బిడ్డా..” అని కారు పట్టుకుని గొల్లుమంటుంది. ఇండోనేషియాలోని నుసంతారా నగర నిర్మాణంలో ఒక గొప్ప ఇంజనీర్‌గా ఎదిగినా, ఒక కారు ప్రమాదంలో చావు అంచుల దాకా వెళ్లొచ్చిన ఇమ్రాన్ మనసు భారతదేశంలోని తన పాత ఇంటి వైపే లాగుతుంది. “అక్కడే నిలబడాల్సిందా?” అని అతను కుమిలిపోవడం, వలస బతుకుల అంతర్గత శూన్యానికి ప్రతీక.

4. అసమానతల చీకట్లో వెలుగురేఖలు:
సామాజిక బాధ్యత, విద్యా వికాసం

కొరికాన ఆనంద్ ‘పార్కు’ (ప్రజాశక్తి స్నేహ): పట్టణీకరణ నేపథ్యంలో ధనవంతులు ప్రభుత్వ స్థలాలను ఎలా తమ గుప్పెట్లోకి తీసుకుంటున్నారో ఈ కథ వాస్తవికంగా చిత్రించింది. నేషనల్ హైవే పక్కన ఉన్న గ్రీన్ బెల్ట్‌ను కొంతమంది ధనవంతులు వాకర్స్ అసోసియేషన్ పేరుతో తమ వాకింగ్ పార్కుగా మార్చుకుంటారు. డబ్బులు వసూలు చేస్తూ, నిరుపేదల పిల్లలను లోపలికి రానివ్వకుండా వాచ్ మెన్‌ను పెడతారు.

ఆ పార్కు బయట ముళ్ల కంచె దగ్గర నిలబడిన ఒక పేద, పోలియో బాదిత తల్లి, తన ఆరేళ్ల కొడుకు ఆడుకోవడానికి వీలుగా నేలమీద వంగి, తన నడుమునే ఒక అడ్డంకిగా మారుస్తుంది. ఆ పిల్లాడు వాళ్ల అమ్మ నడుము మీదుగా ఎగురుతూ పకపకా నవ్వుతుంటాడు. ఆ దృశ్యం చూసి వృద్ధుడైన కథానాయకుడు చలించిపోతాడు. “పేదవాళ్ల ఇంట్లో పుట్టిన పసిబిడ్డల కలలు చిద్రమైపోకుండా ఉండాలంటే.. ఇలాంటి కష్టాలు ఎన్నో పడాలిగా” అని ఆ తల్లి ఇచ్చిన సమాధానం దేశ అసమానతలపై ఒక చెంపదెబ్బ. “కొడుకు కోర్కె తీర్చలేకపోతున్న ఆ తల్లి కళ్ళు.. దైన్యాన్ని మోస్తున్న దేశ దారిద్ర్యంలా ఉంది” అన్న రచయిత వాక్యం అత్యంత ఆర్ద్రమైనది.

మొలకలపల్లి కోటేశ్వరరావు ‘ఉత్తమ గ్రంథం’ (ప్రజాశక్తి స్నేహ): వ్యవసాయ కార్మికుని బిడ్డగా పుట్టి, తల్లిదండ్రులను కోల్పోయి అనాథగా మారి, కేవలం తన కృషితో నాగార్జునసాగర్ రెసిడెన్షియల్ కాలేజీలో, సెంట్రల్ యూనివర్సిటీలో చదివి, ఐఏఎస్ సాధించి, నేడు కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థ ‘నాఫెడ్’ ఎండీగా ఎదిగిన శ్యామ్ కథ ఇది.

తన హోదాను పక్కనబెట్టి, 14 ఏళ్ల తర్వాత తన ఊరికి వచ్చిన శ్యామ్, తన చిన్ననాటి స్నేహితుడు శంకరయ్య ఇంటికి వెళ్తాడు. చిన్నప్పుడు తన హోదా చూసుకుని శ్యామ్‌ను అకారణంగా కొట్టిన శంకరయ్య, నేడు వ్యవసాయం దెబ్బతిని అప్పులపాలై ఆందోళన చెందుతుంటాడు. శ్యామ్ తన గతాన్ని మర్చిపోయి, శంకరయ్య ఇద్దరు పిల్లలకు (జాహ్నవి మరియు కొడుకు) తన సంస్థలో ఉద్యోగాలు ఇప్పించి ఆదుకుంటాడు. “ప్రస్తుత సమాజంలో చదువుని మించిన సంపద లేదు. శ్యామ్ జీవితం ఒక ఉత్తమ గ్రంథం” అని శంకరయ్య అనడం ద్వారా, విద్య యొక్క అసలైన విజయాన్ని రచయిత నిరూపించారు.

అచ్యుతుని రాజశ్రీ ‘బడిబాట’ (వార్త): కరోనా కష్టకాలంలో తల్లిని, ఆ తర్వాత భర్త రామును పిడుగుపాటుకు కోల్పోయి, పాచిపనులు చేసుకుంటూ బతికే పేద వితంతువు సీత. ఆమె కొడుకు రవి, గురుకుల పాఠశాలలో చేరి బాగా చదువుకుని, మాతృభూమికి సేవ చేయాలని కలలు కంటాడు. “జననీ జన్మ భూమిశ్చ స్వర్గాదపి గరీయసీ” అని తన టీచర్ చెప్పిన మాటలను తల్లికి చెబుతూ, చదువుతోనే తమ తలరాతలు మారుతాయని నమ్ముతాడు. పేదరికపు చీకట్లను చీల్చే వెలుగు కిరణం బడిబాట అని ఈ కథ ఆశావహ దృక్పథాన్ని అందిస్తుంది.

5. వియోగపు నీడలు:
ఆధునిక కుటుంబాల్లోని శూన్యం, కమ్యూనికేషన్ లేమి

యలమర్తి అనూరాధ ‘రెక్కలొచ్చిన పక్షి’ (విశాలాంధ్ర): పిల్లల భవిష్యత్తు కోసం సర్వస్వం దారపోసిన తల్లిదండ్రులకు వృద్ధాప్యంలో మిగిలే రిక్తతను ఈ కథ హృదయవిదారకంగా స్పృశించింది. ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేసి హెడ్ మాస్టర్‌గా ఎదిగిన శరత్ చంద్ర, తన ఏకైక కొడుకు ధర్మతేజను కంటికి రెప్పలా పెంచుతాడు. కొడుకు తాను ప్రేమించిన, స్కూల్ వాచ్ మెన్ కూతురిని పెళ్లి చేసుకుంటానని పట్టుబడితే ఆ ప్రేమవివాహానికి అంగీకరిస్తారు.

పెళ్లయ్యాక ఆ కొడుకు భార్యతో కలిసి అమెరికా ప్రయాణమవుతాడు. రిటైర్మెంట్ వయసులో, ఆరోగ్యం సహకరించని రోజుల్లో కొడుకు అండ కావాలనుకున్న తల్లిదండ్రులకు ఈ వియోగం అంతులేని వేదనను మిగుల్చుతుంది. “రెక్కలొచ్చిన పక్షి గూడు వదిలిపోదా?” అని అంతరంగంలో సర్దిచెప్పుకున్నా, విమానాశ్రయంలో కొడుకు వెళ్లిపోతుంటే ఆ తండ్రి చాటుగా కన్నీళ్లు తుడుచుకోవడం, ఆ తల్లి గుండెను ఎవరో పిండేస్తున్నట్లు అనుభవించడం నేటి విచ్ఛిన్నమవుతున్న కుటుంబ వ్యవస్థకు సాక్ష్యాలు.

బొల్లిముంత వెంకటరమణారావు ‘చీలిన దారులు’ (వార్త): ప్రేమలో చిన్న చిన్న అపార్థాలు ఎలా జీవితాలను విడదీస్తాయో చెప్పే ఆర్ద్రమైన కథ ఇది. అర్జున్, మీరా ప్రాణానికి ప్రాణంగా ప్రేమించుకుంటారు. అర్జున్ పుట్టినరోజు దగ్గర పడుతుంటే, మీరా అతనికి ఎప్పుడూ అందుబాటులో ఉండాలని అతని ఫోన్‌కు అన్‌లిమిటెడ్ రీచార్జ్ చేస్తుంది. అదే సమయంలో అర్జున్, వాలెంటైన్స్ డేకి మీరాకు ఒక అందమైన సిల్వర్ పెండెంట్ బహుమతిగా ఇవ్వడానికి డబ్బుల్లేక తన ఫోన్‌నే అమ్మేస్తాడు.

మీరా అతనికి ఫోన్ చేసినప్పుడు, ఫోన్ కొన్న వ్యక్తి “ఈ ఫోన్ ఈ రోజే అమ్మేశారు” అని చెప్పడంతో మీరా తీవ్రంగా అపార్థం చేసుకుంటుంది. అటు అర్జున్ మీరా అడ్రస్ లేక, వేరే ఫోన్ నుంచి చేస్తే ఆమె “రాంగ్ నంబర్” అని కట్ చేయడంతో ఇద్దరి దారులు శాశ్వతంగా విడిపోతాయి. ఏళ్ల తర్వాత ఒక రైల్వే స్టేషన్‌లో కుటుంబాలతో ఉన్న వారిద్దరూ ఎదురుపడతారు. అతను తన జేబులో దాచుకున్న ఆ సిల్వర్ పెండెంట్ తీసి “ఇది నీకు ఇవ్వలేకపోయాను” అని చూపిస్తాడు, ఆమె నవ్వుతూ కన్నీళ్లు రాలుస్తుంది. “కలవని ప్రేమ కూడా ప్రేమే.. అది మాటలకందని మౌనంగా మన లోపల శాశ్వతంగా జీవిస్తుంది” అన్న వాక్యాలు కథకు ప్రాణం పోశాయి.

6. విషాదంలోంచి వికసించిన హాస్యం:
బతుకుపై ఆశ

మల్లాది వెంకటకృష్ణమూర్తి ‘సదారోగి’ (సాక్షి ఫన్డే): ప్రముఖ రచయిత మల్లాది తనదైన శైలిలో సాగిన ఈ కథ, రోగాలను కూడా ఎలా హాస్యంగా స్వీకరించవచ్చో తెలియజేస్తుంది. అగ్నిలింగం అనే వ్యక్తికి బాల్యం నుంచీ మలేరియా, టైఫాయిడ్, డయాబెటిస్, గ్లకోమా, ఆర్థరైటిస్, సయాటికా వంటి సకల రోగాలు వస్తాయి. అతను తన రోగాల మీదే జోకులు వేసుకుంటూ, “రోగాలు నా అతిథులు, వాటికి మందులనే ఆహారం పెట్టి గౌరవిస్తుంటాను” అని నవ్వుతూ బతుకుతాడు.

ఒకరోజు అతనికి తీవ్రమైన హార్ట్ ఎటాక్ వచ్చి ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్తుండగా, మార్గమధ్యలో ఆ అంబులెన్స్ రోడ్డు మీద ఉన్న ఒక పెద్ద గుంతలో పడి ఎగిరి పడుతుంది. ఆ కుదుపుకు అతని గుండె మళ్లీ కొట్టుకోవడం మొదలవుతుంది, అంతేకాదు అతని కిడ్నీలో ఉన్న స్టోన్స్ కూడా బయటికి వచ్చేస్తాయి. కాంట్రాక్టర్ వేసిన చెత్త రోడ్డు గుంత వల్ల తన ప్రాణాలు దక్కాయని, భార్య ఆ కాంట్రాక్టర్ ఫోటోను దేవుడి గదిలో పెట్టుకుందనే పోస్ట్ స్క్రిప్ట్ తో ఈ కథ పొట్టచెక్కలయ్యేలా నవ్విస్తూనే, మన రోడ్ల దుస్థితిని ఎండగడుతుంది.

7. రేపటి సమాజపు పునాదిరాళ్లు:
బాలల కథల తాత్విక పరిశీలన

పెద్దల కథలు సమాజంలోని సంక్షోభాలను, దైన్యాన్ని ఆవిష్కరిస్తే, బాలల కథలు ఆ సమాజానికి అవసరమైన ఔషధాన్ని, నైతికతను అందజేశాయి. చిన్న చిన్న ముగింపుల్లో, పసి మనసులకు అర్థమయ్యే సరళమైన భాషలో ఇవి గొప్ప తాత్విక సత్యాలను బోధించాయి.

పితృత్వపు నిరంతర ప్రతిబింబం
‘నాన్నంటే కొండంత ధైర్యం’ (డా. పురాణపండ వైజయంతి): పితృ దినోత్సవం నేపథ్యంలో సాగిన ఈ కథ కన్నవారికీ పిల్లలకూ మధ్య ఉండే నిశ్శబ్ద అనుబంధాన్ని ఆవిష్కరించింది. వర్షంలో తన కొడుకు తడిసిపోతాడని గొడుగుతో పరుగెత్తే రంగయ్యతో వృద్ధ తండ్రి పరంధామయ్య సంధించిన వాక్యం పితృత్వపు ఔన్నత్యానికి ప్రతీక: “నీ కొడుకు తడిసిపోతాడని నువ్వు గొడుగు తీసుకు వెళ్తున్నావు. మరి నా కొడుకైన నువ్వు తడిసిపోతుంటే నాలోని తండ్రి మనసు బాధపడదా?”. పిల్లలు ఎంత పెద్దవారైనప్పటికీ, తండ్రికి మాత్రం వారు ఎప్పుడూ చిన్నపిల్లలుగానే కనిపిస్తారనే సత్యాన్ని ఈ కథ ఎంతో ఆర్ద్రంగా చిత్రించింది.

చదువు విలువ, తల్లిదండ్రుల త్యాగాలు
కె.వి. లక్ష్మణరావు రచించిన ‘అమ్మ చెప్పింది’ కథ బాలల్లో చదువు విలువను, తల్లిదండ్రుల త్యాగాలను ప్రతిబింబించే ఒక చక్కని సందేశాత్మక కథ. వేసవి సెలవులు ముగిసి నాల్గవ తరగతికి వెళ్తున్న అజయ్‌కు అతని తల్లి ఒక కథను చెబుతుంది. చిన్నప్పుడు చదువులో ఎంతో ప్రతిభ చూపి, క్లాస్ ఫస్ట్ వచ్చిన ‘లక్ష్మి’ అనే అమ్మాయిని, తండ్రి బలవంతంగా చదువు మాన్పించి పెళ్లి చేస్తే ఆమె జీవితంలో ఎలాంటి కష్టాలు పడిందో వివరిస్తుంది. చివరకు ఆ లక్ష్మి మరెవరో కాదు, తన తల్లే (మహాలక్ష్మి) అని అజయ్ గ్రహిస్తాడు.

స్త్రీ విద్య ఆవశ్యకతను, చదువు లేకపోతే జీవితంలో ఎదురయ్యే చీకట్లను తల్లి తన సొంత జీవిత అనుభవం ద్వారా కొడుకుకు నేర్పుతుంది. బాలల హృదయాల్లో చదువు పట్ల బాధ్యతను, కృతజ్ఞతను పెంచే ఉత్తమ కథ ఇది.

 ఆత్మవిశ్వాసం, ఐక్యతల చైతన్యం
‘కోతి చెప్పిన రహస్యం!’ (పైడిమర్రి రామకృష్ణ): శారీరక భంగిమ వెనుక దాగివున్న మనోబలాన్ని, ఆత్మవిశ్వాసాన్ని ఈ కథ చర్చిస్తుంది. వెన్నుముక నిటారుగా ఉంచి, తల ఎత్తి గంభీరంగా నిలబడితే భయం దానంతట అదే పారిపోతుందని ఏనుగు, ఎలుగుబంతులకు కోతి నేర్పిన రహస్యం పిల్లల మానసిక ధైర్యానికి దిక్సూచిలా నిలుస్తుంది.
‘జ్ఞానవనంలో స్నేహోత్సవం’ (డా. కటుకోఝ్వల రమేష్): చిట్టి చిలుక పాత్ర ద్వారా సాగిన ఈ కథలో “ఒక్కరి శక్తి పరిమితం, అందరి ఐక్యత అపరిమితం” అనే సమిష్టి కృషి సందేశాన్ని, వినయమే నిజమైన గొప్పతనమనే తాత్విక సత్యాన్ని రచయిత పిల్లల మనసుల్లో బలంగా నాటారు.

అహంకారంపై కారుణ్యపు విజయం
‘గర్విష్టి గజరాజు’ (అవ్యాన్) & ‘కవి తెచ్చిన మార్పు’ (డా. గంగిశెట్టి శివకుమార్): వలలో చిక్కుకున్న గర్విష్టి గజరాజును ఒక చిన్న కుందేలు కాపాడటం ద్వారా “బలం శరీరంలో కాదు, చేసే సాయంలో ఉంటుంది” అని నిరూపిస్తుంది. అపకారికి కూడా ఉపకారం చేయాలనే గుణాన్ని ఇది నేర్పుతుంది. అలాగే, యుద్ధ విజయాల కన్నా శాంతిలోనే శాశ్వత ఆనందం ఉందని పాలకునికి ఒక కవి తన కావ్యం ద్వారా కనువిప్పు కలిగించడం సమాజ హితాన్ని కోరే అక్షర శక్తికి సజీవ సాక్ష్యం.

శాస్త్రీయ దృక్పథం, సామాజిక స్పృహ
‘మూఢనమ్మకం’ (తోకల రాజేశం) & ‘“గేదె” మన తల్లి!’ (ప్రవళి వెలుగు): స్మశానంలోని మంటలు దయ్యాలు కావని, అది ఫాస్పరస్ గాలిలోని ఆక్సిజన్ తో చర్య జరపడం వల్ల మండే రసాయనిక ప్రక్రియ అని ఉపాధ్యాయుడు నిరూపించి పిల్లల్లో శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని రగిలిస్తాడు. అలాగే ప్రవళి వెలుగు రాసిన వ్యాసం బాహ్య సౌందర్యం (తెల్లని ఆవు) కన్నా అంతర్గత గుణం (నల్లని గేదె) గొప్పదనే తార్కిక, విమర్శనాత్మక ఆలోచనను రేకెత్తిస్తుంది.

‘జ్ఞానానికి అవమానం’ (పల్లా వెంకట రామారావు) & ‘దానగుణం’ (పి.జ్యోతి): పరీక్షలు కాగానే పుస్తకాలు చించే వంశీకి తాతయ్య అక్షర గౌరవాన్ని, పర్యావరణ స్పృహను నేర్పగా, మన్వంత్ తన లంచ్ బాక్స్ లోని అన్నాన్ని ఆకలితో ఉన్న వృద్ధుడికి ఇచ్చి దానగుణాన్ని, తోటి మనిషి బాధ పట్ల సానుభూతిని చాటుతాడు. ఇందులో సంగనభట్ల చిన్న రామకిష్టయ్య ‘మంచి మనసు’ కథలోని రాము కూడా తన ఆపిల్ పండును జ్వరం వచ్చిన మిత్రుడికి ఇచ్చి త్యాగ నిరతిని చాటడం గమనార్హం.

21 జూన్ 2026 నాటి ఈ ‘కథానిధి’ సంకలనం తెలుగు సాహిత్యపు లోతులను, వైశాల్యాన్ని మరొక్కసారి నిరూపించింది. సలీం, ప్రసేన్, జైదాస్, ఉమామహేశ్వర్ వంటి రచయితలు తమ కలాల ద్వారా అస్తిత్వపు వేదనను, వర్గ పోరాటాలను ఒక గొప్ప తాత్విక చట్రంలో బంధించారు. మల్లాది కథ హాస్యంలోంచి జీవన సత్యాన్ని చెబితే, మొలకలపల్లి కోటేశ్వరరావు కథ పేదరికంపై చదువు సాధించిన విజయ శంఖారావాన్ని పూరించింది. ఈ కథలు కేవలం చదివి వదిలేసేవి కావు. ఇవి మనల్ని ఆలోచింపజేసేవి, మన అహాన్ని ప్రశ్నించేవి, మనలోని కులమత జాడ్యాలను కడిగేసేవి. అక్షరం సజీవంగా ఉన్నంత కాలం, సమాజపు గాయాలకు ఇలాంటి సాంత్వన లభిస్తూనే ఉంటుంది. అస్తిత్వ పోరాటంలో మనిషి ఏకాకి కాదని, కథ ఎప్పుడూ తోడుంటుందని ఈ సంకలనం ఘంటాపథంగా చెబుతోంది.

***