.
కథా సాహిత్యం కేవలం కల్పిత గాథల సమాహారం కాదు. అది ఒక జాతి అంతరంగ స్పందనలకు, సామాజిక పరిణామాలకు, మానవ సంబంధాలలోని సున్నితమైన సంక్షోభాలకు సజీవమైన అక్షర సాక్ష్యం. మనిషి తన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచంతోనూ, తనలోని అంతరంగ ప్రపంచంతోనూ నిరంతరం జరిపే సంభాషణే కథగా రూపుదిద్దుకుంటుంది.
ప్రతి ఆదివారం తెలుగు దినపత్రికల అనుబంధాలలో వెలువడే కథలను ఒకచోట చేర్చి పరిశీలించినప్పుడు, వర్తమాన తెలుగు సమాజం ఏ దిశగా ప్రయాణిస్తున్నదో, ఆధునిక మానవుడు ఎలాంటి ఉద్వేగాల మధ్య నలిగిపోతున్నాడో, మట్టి పరిమళం నిండిన పల్లె జీవనం నుంచి గేటెడ్ కమ్యూనిటీల పదిహేడో అంతస్తులలోని ఏకాంతం వరకు జీవితం ఎన్ని రంగులలో ఆవిష్కృతమవుతున్నదో స్పష్టంగా అవగతమవుతుంది. అక్టోబరు 18, 2026 నాటి ఆదివారం వివిధ పత్రికలలో ప్రచురితమైన పన్నెండు కథలను ‘కథానిధి’ సంకలనంగా కె.ఎ. మునిసురేష్ పిళ్లె సాహితీలోకానికి అందించడం అభినందనీయమైన కృషి.
భూక్యా గోపినాయక్,
99891 59196
ఈ పన్నెండు కథలలోనూ వస్తు వైవిధ్యం, శిల్ప సౌందర్యం, భాషా సొగసులు, మానవీయ తాత్వికత పుష్కలంగా పరుచుకొని ఉన్నాయి. మత సామరస్యం, తండ్రీకూతుళ్ల మధ్య నిశ్శబ్ద ప్రేమ, ఆన్‌లైన్ వ్యాపార యుగంలో చితికిపోతున్న గ్రామీణ వృత్తులు-చిరువ్యాపారాలు, రాయలసీమ మాండలికంలో శ్రామిక మహిళల కన్నీటి వెతలు, కార్పొరేట్ వేగంలో కరిగిపోతున్న కుటుంబ బంధాలు, పితృస్వామ్యపు అదృశ్య బంధనాలను ఛేదించే స్త్రీవాద చైతన్యం, కోపాన్ని జయించే ఆత్మవిమర్శ, నేర పరిశోధన, తెలంగాణ ఆదివాసీ-బహుజన పర్యావరణ సంస్కృతికి ప్రతీకగా నిలిచే ‘చెట్ల తీర్థం’, మృదుభాషణ విలువ, నిస్వార్థ సమాజ సేవ, అవినీతిపై ప్రక్షాళన వంటి భిన్న కోణాలు ఈ వారం కథలను సుసంపన్నం చేశాయి. ప్రతి కథా తనదైన రీతిలో పాఠకుని హృదయాన్ని తట్టి లేపుతూ, మనిషితనాన్ని నిలబెట్టే గొప్ప సాహిత్య ప్రయోజనాన్ని నెరవేరుస్తున్నది. ఆయా కథల అంతస్సూత్రాన్ని, రచనా శిల్పాన్ని, మానవీయ సౌందర్యాన్ని ఒక్కొక్కటిగా విశ్లేషించుకుందాం.
1. కథ పేరు: ఈ గాలీ! ఈ నేలా! రచయిత: సమ్మెట ఉమాదేవి పత్రిక: నమస్తే తెలంగాణ (బతుకమ్మ)
మనుషులుగా పుట్టిన మనం మతాలుగా ఎందుకు విడిపోతున్నామనే లోతైన తాత్విక ప్రశ్నను అత్యంత ఆర్ద్రమైన కుటుంబ కథా చట్రంలో బిగించిన గొప్ప రచన సమ్మెట ఉమాదేవి గారి ‘ఈ గాలీ! ఈ నేలా!’. ‘నమస్తే తెలంగాణ – ముల్కనూరు సాహితీపీఠం’ సంయుక్తంగా నిర్వహించిన 2026 కథల పోటీలో ఐదు వేల రూపాయల ప్రత్యేక బహుమతి పొందిన ఈ కథ, సమకాలీన సమాజంలో పేరుకుపోయిన అపోహలను, అసహనాలను ప్రేమతోనూ, మానవీయతతోనూ ఎలా కరిగించవచ్చో అద్భుతంగా చిత్రించింది.
కథా ప్రారంభమే పాఠకుడిని ఉత్కంఠభరితమైన మానసిక అలజడిలోకి తీసుకువెళుతుంది. రాత్రి పదకొండున్నర దాటినా కూతురు నేత్ర ఇంటికి రాకపోవడం, భర్త సూర్యం కంపెనీ పనిమీద విశాఖపట్నంలో ఉండటం, నేత్ర ఫోన్‌తో పాటు ఆమె స్నేహితుడైన అష్రఫ్ ఫోన్ కూడా కలవకపోవడంతో తల్లి నిరుపమ గుండెలో రేగే ఆందోళనతో కథ మొదలవుతుంది. ఇక్కడి నుంచి ఫ్లాష్‌బ్యాక్ శిల్పంతో రచయిత్రి పది నెలల క్రితం ఆ ఇంట్లోకి అష్రఫ్ ప్రవేశించిన తీరును సహజ సుందరంగా ఆవిష్కరించారు. సూర్యం అన్న కొడుకు భరత్ ట్రైనింగ్ కోసం వచ్చి తన సహ-ట్రైనీ అయిన అష్రఫ్‌ను ఇంటికి తీసుకురావడం, వర్క్‌లోడ్‌తో స్తబ్దుగా మారిన నేత్రను వారిద్దరూ మళ్లీ చలాకీగా మార్చడం, నిరుపమకు జెప్టో, స్విగ్గీ, ఊబర్, రాపిడో, వాట్సాప్ వంటి ఆధునిక యాప్స్ నేర్పిస్తూ ఆ కుటుంబాన్ని ఆటపాటలతో సంతోషాల లోగిలిగా మార్చడం ఎంతో హృద్యంగా సాగుతుంది.
అయితే, పైకి ఆధునికంగా కనిపించే మధ్యతరగతి మనుషుల అంతరంగాలలో తరతరాలుగా పాతుకుపోయిన మతపరమైన పూర్వగ్రహాలను నిరుపమ పాత్ర ద్వారా రచయిత్రి ఎంతో వాస్తవికంగా పట్టుకున్నారు. ‘అషూ’ అంటే అశ్విన్ అనుకున్న నిరుపమ, అతని పేరు అష్రఫ్ అని తెలియగానే ముభావంగా మారిపోవడం, “అమ్మో! మీ వాళ్లని నమ్మలేం!” అంటూ మాటలు విసరడం సమాజంలోని ఒక వర్గపు భయాలకు అద్దం పడుతుంది. ఆ సందర్భంలో అష్రఫ్ పలికే మాటలు ఈ కథకే ప్రాణప్రదమైనవి.. “ఆంటీ! ఈ గాలీ.. ఈ నేలా.. మీదీ మాదీనూ. మీరు కానీ మేము కానీ, ముందే ఎవరినో కోరుకుని ఇక్కడ పుట్టలేదు… మనం మనుషులుగా పుట్టాం. కానీ, అదేమిటో మతాలుగా ఎదుగుతున్నాం. మతాల్లోనే కొట్టుకుపోతున్నాం” అన్న సంభాషణలో రచయిత్రి సామాజిక దార్శనికత శిఖరస్థాయిలో కనిపిస్తుంది.
పూత దానిమ్మ చెట్టు కింద నేత్ర, అష్రఫ్‌ల మధ్య సాగే సంభాషణ ప్రేమలోని పరిణతిని, వ్యక్తుల స్వేచ్ఛను గౌరవించే సంస్కారాన్ని పట్టి చూపుతుంది. తన నేత్రను ఆమె చదువు, ఉద్యోగం, కట్టూబొట్టూలతో సహా ప్రేమించానని, ఒకే దేశంలో భిన్న మతాలు కలిసి ఉన్నట్లే ఒకే ఇంట్లో రెండు మతాల వాళ్లం ఎవరి అస్తిత్వాన్ని వారు నిలుపుకుంటూ కలిసి బతకగలమని అష్రఫ్ ఇచ్చే భరోసా యువతరానికి ఒక ఆదర్శనీయమైన సందేశం.
కథ ముగింపులో రచయిత్రి చూపిన నాటకీయత, ఉద్వేగ తీవ్రత పాఠకుడి కంట తడి పెట్టిస్తాయి. కూతురు కనిపించకపోయేసరికి భయంతో విచక్షణ కోల్పోయిన నిరుపమ, ఇంటికి వచ్చిన అష్రఫ్ కాలర్ పట్టుకుని నిందించడం, అతని తల్లిదండ్రులను కూడా తప్పుపట్టడం, అయినా అష్రఫ్ సంయమనం కోల్పోకుండా తన తమ్ముడు ఆరీఫ్ సహాయంతో వాట్సాప్‌లో మౌనిక కవిత కింద ఉన్న నెంబర్ ఆధారంగా ఆయేషా రూమ్‌ను కనుక్కోవడం, అమీర్‌పేటలోని ఆ గది వాచ్‌మెన్ ద్వారా ఫుడ్ పాయిజన్ అయి వసుధా హాస్పిటల్‌లో చేరిన నేత్ర, ఆయేషా, సరితల ఆచూకీ తెలుసుకుని వారిని రక్షించడం ఉత్కంఠభరితంగా సాగుతుంది. మరునాడు ఉదయం నేత్రను తీసుకుని ఇంటికి వచ్చిన అష్రఫ్‌కు, తన తప్పు తెలుసుకున్న నిరుపమ తన ఇంట్లోనే జంఖానా పరిచి అష్రఫ్ తల్లిదండ్రులకు నమాజు చేసుకునే ఆతిథ్యం ఇవ్వడం అనే దృశ్యం తెలుగు కథా సాహిత్యంలో మానవతా విలువలకు కట్టిన పతాకగా ఈ కథ నిలుస్తుంది.
2. కథ పేరు: కొండల నుంచి వచ్చిన వసంతం రచయిత: పులిపాక నందకిషోర్ పత్రిక: సాక్షి ఫన్ డే
మానవ సంబంధాలలో మాటల కంటే మౌనానికి ఉండే భాష ఎంతో లోతైనది. అటువంటి రెండు భిన్నమైన మౌనాల మధ్య వారధిని నిర్మిస్తూ, ఒక తండ్రి గుండెలోని నిశ్శబ్ద వేదనను కూతురు అర్థం చేసుకునే క్రమాన్ని కవితాత్మకంగా ఆవిష్కరించిన కథ పులిపాక నందకిషోర్ గారి ‘కొండల నుంచి వచ్చిన వసంతం’. వచన కవితలా సాగే మృదువైన శైలి, సున్నితమైన మనస్తత్వ విశ్లేషణ ఈ కథకు అపురూపమైన సౌందర్యాన్ని అద్దాయి.
విశ్వవిద్యాలయ ప్రాంగణాన్ని ఒక ‘చిన్న భారతదేశం’గా వర్ణిస్తూ రచయిత కథను ప్రారంభించిన తీరు ఎంతో హృద్యంగా ఉంది. అక్కడ ప్రతి పుస్తకం ఒక కొత్త ఊరు, ప్రతి భాష ఒక కొత్త మనిషి, ప్రతి మనిషి ఒక కొత్త కథ. అటువంటి విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుకునే సంప్రదాయ కుటుంబపు అమ్మాయి సిరి. ఆమె ఇంటి వాతావరణం విశ్వవిద్యాలయ సందడికి పూర్తి భిన్నమైన నిశ్శబ్దంతో నిండి ఉంటుంది. ఆమె తండ్రి ప్రకాశ్ గదిలో ఉండే మౌనం ఇంట్లో ఒక విధమైన భయాన్ని, దూరాన్ని సృష్టిస్తుంటుంది. ఒకప్పుడు చెడు సావాసాలతో, మద్యపానంతో తప్పుదారి పట్టిన ప్రకాశ్, ఒక రాత్రి బార్ బయట జరిగిన అవమానంతో తన కుటుంబం నమ్మకాన్ని కోల్పోతున్నానని గ్రహించి పూర్తిగా మారిపోతాడు. కానీ, గతంలో తాను కుటుంబానికి కలిగించిన బాధ తాలూకు అపరాధ భావన అతనిని శాశ్వత మౌనంలోకి నెట్టేస్తుంది. “మనిషి మారడం గొప్ప విషయం తల్లీ… కానీ అతని పాత గాయాలు మాత్రం అతనితోనే ఉంటాయి” అని సిరి నానమ్మ చెప్పే మాటలో జీవిత సత్యం ధ్వనిస్తుంది.
ఇలాంటి నేపథ్యంలో ఈశాన్య భారతదేశంలోని మిజోరాం కొండల నుంచి జానపద సాహిత్యంపై పరిశోధన చేయడానికి వచ్చిన అరుణ్ పరిచయం సిరి జీవితంలో ఒక కొత్త వెలుగును నింపుతుంది. రచయిత ఇక్కడ అరుణ్ మౌనానికి, ప్రకాశ్ మౌనానికి మధ్య చూపిన తులనాత్మక విశ్లేషణ అత్యంత శిల్పవంతంగా ఉంది. అరుణ్ మౌనం కొండల మధ్య పెరిగిన ప్రకృతి ప్రశాంతత, భరోసా అయితే… తండ్రి మౌనం గతపు గాయాల భారం. ఒకరు పరిమళాన్ని పంచడానికి జ్ఞాపకాలను దాచుకుంటే, మరొకరు తమ గాయం కనిపిస్తుందేమోనని గతాన్ని దాచేస్తున్నారు అనే పరిశీలన రచయిత తాత్విక దృష్టికి నిదర్శనం.
సిరి అరుణ్‌కు తెలుగు పదాలు నేర్పే క్రమంలో ‘జ్ఞాపకం’ అనే పదాన్ని అతను పలికే దృశ్యం, “ప్రతి భాష వెనుక ఒక జాతి జ్ఞాపకం ఉంటుంది” అని అరుణ్ చెప్పే మాటలు పాఠకుడిని ఆలోచింపజేస్తాయి. మిజోరాం సంస్కృతి గురించి చదువుతున్న కూతురితో తండ్రి ప్రకాశ్ “తెలుసుకోవడం తప్పు కాదు.. కానీ మనం ఎక్కడి నుంచి వచ్చామో కూడా మర్చిపోకూడదు” అన్నప్పుడు, ఆ మాటల వెనుక ఆధిపత్యం కాక, తాను చేసిన తప్పులు తన పిల్లలు చేయకూడదనే ఒక తండ్రి కాపలాదారుడి తపన ఉందని సిరి గ్రహిస్తుంది.
పరిశోధన ముగించుకుని అరుణ్ తన ఊరికి వెళ్లిపోయిన రోజు, సిరి ముఖంలోని దిగులును తండ్రి గుర్తించి ఓదార్చే సన్నివేశం తండ్రీకూతుళ్ల మధ్య ఉన్న అడ్డుగోడను తొలగిస్తుంది. ఆ తర్వాత గ్రంథాలయానికి వచ్చిన ‘మిజోరాం జానపద కథలు’ పుస్తకంలో అరుణ్ సిరికి రాసిన అంకిత వాక్యాలు…కేవలం పదాలను కాక, భాష వెనుక ఉన్న మనుషుల హృదయాన్ని అర్థం చేసుకునే దారి చూపించినందుకు కృతజ్ఞత తెలపడం…ఆమెకు తన తండ్రి హృదయాన్ని చదివే కొత్త చూపును ఇస్తుంది. ఎక్కడో దూరంగా కొండల నుంచి వచ్చిన అరుణ్ స్నేహం, సిరి ఇంటి నిశ్శబ్దంలో వసంత పరిమళాన్ని నింపిన తీరును పులిపాక నందకిషోర్ గారు ఒక విమలమైన సంగీత స్వరంలా నడిపించారు.
3. కథ పేరు: మారిన అడుగులు రచయిత: గాజోజి శ్రీనివాస్ పత్రిక: తెలుగుప్రభ
ప్రపంచీకరణ, డిజిటల్ విప్లవం, ఆన్‌లైన్ మార్కెటింగ్ విస్తరణ వల్ల మన పల్లెలు, చిన్న పట్టణాలలోని సాంప్రదాయ వ్యాపారాలు, చేతివృత్తులు ఎదుర్కొంటున్న అస్తిత్వ సంక్షోభాన్ని అత్యంత సంయమనంతో, సామాజిక బాధ్యతతో చిత్రించిన కథ గాజోజి శ్రీనివాస్ గారి ‘మారిన అడుగులు’. ఎక్కడా ఆవేశపు నినాదాలు లేకుండా, కేవలం దృశ్యాల ద్వారా, పాత్రల నిట్టూర్పుల ద్వారా మారుతున్న ఆర్థిక-సామాజిక వాస్తవికతను కళ్లముందు నిలపడంలో రచయిత గొప్ప నేర్పును కనబరిచారు.
దేశాయిపేట బస్టాండ్‌లో ఉదయాన్నే ఆర్టీసీ బస్సు దిగుతున్న బట్టల వ్యాపారి నరసయ్య పాత్రతో కథ ఆరంభమవుతుంది. ఒకప్పుడు పండుగల వేళ జగిత్యాల నుంచి ఇద్దరు ముగ్గురు మోయాల్సినన్ని బట్టల మూటలతో దిగే నరసయ్య, ఇప్పుడు కేవలం రెండు చిన్న మూటలతో దిగడం, కండక్టర్ మహేష్ సానుభూతితో చూడటం వర్తమాన చిరువ్యాపారుల దుస్థితిని ఒక్క దృశ్యంలో తేటతెల్లం చేస్తుంది. నరసయ్య దుకాణం ముందు నిలబడి ఉన్నప్పుడే ఒక ఆన్‌లైన్ డెలివరీ వాహనం వచ్చి ఇళ్ల ముంగిట పార్సిళ్లు అందించడం, అది చూసి “జనం కొనడం మానేయలేదని… అడుగులు మాత్రమే దారి మార్చుకున్నాయని” నరసయ్య అనుకోవడం ఈ కథలోని కేంద్ర బిందువు.
ఈ కథా శిల్పంలో అతి గొప్ప విశేషం…నరసయ్య జగిత్యాలకు చేసే బస్సు ప్రయాణాన్ని గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలోని వివిధ రంగాల మనుషుల అంతరంగాలను ఆవిష్కరించే వేదికగా మలచడం. బస్సులో నరసయ్యకు కలిసే ముగ్గురు వ్యక్తులు గ్రామీణ సమాజపు మూడు స్తంభాలకు ప్రతీకలు… మొదటివాడు కొలిమి పని చేసే శేఖర్. అతని అరచేతులపై ఉన్న కాలిన మచ్చలు ఒకప్పుడు అతని బతుకు గుర్తులు, ఇప్పుడు గతానికి గుర్తులుగా మిగిలాయి. ఉగాదికి ముందే పదుల సంఖ్యలో నాగళ్లు, గొడ్డళ్లు, కొడవళ్లు పదును పెట్టిన చేతులు ఇప్పుడు పని లేక ఆరిపోయిన కొలిమిలా మారాయి. రెండవవాడు తాడిపల్లిలో కిరాణా దుకాణం నడిపే మల్లేష్. ఒకప్పుడు బడి పిల్లల బిస్కెట్ల సందడితో, రైతుల పలకరింపులతో కళకళలాడిన అతని దుకాణం ఇప్పుడు వెలవెలబోతోంది. రెండు రూపాయల బిస్కెట్ ప్యాకెట్ కోసం వచ్చిన పిల్లాడు కూడా ‘అమ్మ ఆన్‌లైన్‌లో తెప్పించింది’ అని వెళ్లిపోవడం మల్లేష్ గుండెను పిండేస్తుంది. మూడవవాడు రైతు కమలాకర్. “నేల మోసం చేయలేదు.. వాన కూడా మోసం చేయలేదు. మన కష్టమూ తగ్గలేదు. పండించేది మనమే, ధర చెప్పేది ఇంకొకరు” అన్న కమలాకర్ మాటల్లో అన్నదాత దైన్యం ప్రతిధ్వనిస్తుంది.
జగిత్యాల మార్కెట్‌లో కూడా జనం దుకాణాల్లో వస్తువులు చూసి ఫోన్లలో ఆన్‌లైన్ ధరలు పోల్చుకుంటూ కొనకుండానే వెళ్లిపోవడం, అమెజాన్, డీ-మార్ట్ యాప్‌ల వల్ల షాపులే కస్టమర్ గుమ్మం దగ్గరకు వెళ్తున్నాయని ఆటో డ్రైవర్ చెప్పడం, హోల్‌సేల్ దుకాణంలో అమ్ముడుపోని సరుకు భయంతో నరసయ్య కేవలం పది చీరలే కొనడం…ఇవన్నీ వ్యాపార గమనంలో వచ్చిన పెనుమార్పులను సూచిస్తాయి. అయినా కథను నిరాశతో ముగించకుండా, రాత్రి చివరి బస్సులో వచ్చిన కండక్టర్ మహేష్ నరసయ్య దుకాణంలోకి వచ్చి ఒక సాధారణ పత్తి చీర కొని చిరునవ్వుతో వెళ్లడం ద్వారా, మనుషుల మధ్య ఉండే ఆత్మీయ బంధమే రేపు ఉదయం మళ్లీ షట్టర్ తెరిచే ధైర్యాన్ని ఇస్తుందని చెప్పడం రచయిత గాజోజి శ్రీనివాస్ గారి ఆశావహ దృక్పథానికి తార్కాణం.
4. కథ పేరు: కానువు లేని కష్టం రచయిత్రి: ఎండపల్లి భారతి పత్రిక: ప్రజాశక్తి స్నేహ
రాయలసీమ పల్లె భాషలోని సహజమైన నుడికారపు ఘాటును, శ్రామిక మహిళల బతుకు చిత్రణను అత్యంత శక్తిమంతంగా తెలుగు కథా సాహిత్యంలోకి తీసుకువస్తున్న రచయిత్రి ఎండపల్లి భారతి. మదనపల్లి పరిసర ప్రాంత మాండలికంలో ఆమె రాసిన ‘కానువు లేని కష్టం’ కథ, పైకి కనిపించని, సమాజం చర్చించడానికి కూడా ఇష్టపడని ఒక తీవ్రమైన స్త్రీల సమస్యను కళ్లకు కట్టినట్లు ఆవిష్కరించింది.
కథా కథనం (నరేషన్) అంతా ఒక డ్వాక్రా సంఘం (‘డాకరా సంగం’) మహిళా నాయకురాలి గొంతుకలో సాగుతుంది. మండల మీటింగు కోసం పొద్దున్నే టౌనుకు వచ్చి, ఊరికి తిరిగి వెళ్లడానికి బస్టాండులో నిలబడిన ఆమె జ్ఞాపకాలలో మెదిలే అవ్వ చెప్పిన జానపద కథతో రచన మొదలవుతుంది. ఒకప్పుడు సంపన్నులై ఉండి పేదరికంలోకి జారిపోయిన దంపతులు, ఇంటి ముందుకు వచ్చిన బిచ్చగాడికి కుండలో మిగిలిన పిడికెడు ఉప్పు దానం చేయడం, ‘ఉప్పు రుణం’ ఉంచుకోకూడదని ఆ బిచ్చగాడు ఇచ్చిన ఒక్క కాసుతో కోడిపిల్లను కొని స్వయంకృషితో మళ్లీ సంపన్నులు కావడం, దానికి భిన్నంగా బిచ్చగాడి జోలిలో పేడ పిడస వేసిన పాసినాది స్త్రీ కథ…మన పల్లెల్లోని మౌఖిక సాహిత్య సంపదను, శ్రమ విలువను అద్భుతంగా పట్టి చూపుతాయి.
అక్కడి నుంచి వర్తమానంలోకి వస్తూ, ఉచిత బస్సు ప్రయాణం (‘ఫ్రీ బస్సులు’) వచ్చిన తర్వాత బస్సు ఎక్కడానికి ఆడవాళ్లు, ముసలివాళ్లు పడుతున్న యుద్ధం లాంటి అవస్థలను రచయిత్రి సహజమైన వ్యంగ్యంతో, చురుక్కుమనే సామెతలతో (“ఉరుము ఉరిమి మంగలం మింద పడిందంట”, “కుక్కలకు కాకులకు గద్దలకు కండేసి కొట్లాట పెట్టినట్లుంది”) వర్ణించిన తీరు పాఠకులను కట్టిపడేస్తుంది.
కథలోని అసలు గుండెకోత బస్టాండులో ఏడెనిమిదేళ్ల తర్వాత తారసపడిన స్నేహితురాలు శ్యామల జీవిత గాథ ద్వారా బయటపడుతుంది. డిగ్రీ చదివి, తెల్లగా బొద్దుగా ఉండే శ్యామల నల్లగా, సన్నగా గుర్తుపట్టలేనంతగా మారిపోతుంది. పని చేయని భర్తను తీసుకుని పిల్లల చదువుల కోసం టౌనుకు వచ్చి, డ్వాక్రా సంఘంలో ఐదు లక్షల లోను తీసుకుని ఆర్టీసీ బస్టాండు పక్కన ఇంటర్నెట్ సెంటర్ పెడుతుంది శ్యామల. ఆ మూడంతస్తుల భవనంలో వేలకు వేలు అద్దెలు వసూలు చేసే యజమాని, పై అంతస్తు మూలలో ఉన్న ఒక్క చిన్న బాత్‌రూమ్‌కు నీళ్లు ఎక్కువ వాడతారని తాళం వేసేస్తాడు.
పట్టణాలలో, వ్యాపార సముదాయాలలో పనిచేసే ఆడవాళ్లకు మరుగుదొడ్ల సౌకర్యం లేకపోవడం ఎంతటి నరకప్రాయమైన ‘కానువు లేని కష్టం’ (కనిపించని కష్టం) అనేది శ్యామల మాటల్లో వింటుంటే గుండె ద్రవిస్తుంది. ఒంటికి వెళ్లాల్సి వస్తుందని రోజంతా నీళ్లు తాగకుండా ఉండటం, బస్టాండులో పది రూపాయలు ఇచ్చి వెళ్లడం, లేదా బంగారం కొనే కస్టమర్ లాగా బిల్డప్ ఇస్తూ ‘జి.ఆర్.టి బంగారు షాపు’లోకి వెళ్లి అక్కడి శుభ్రమైన బాత్‌రూమ్ వాడుకోవడం, రెండు నెలల తర్వాత సెక్యూరిటీ వాళ్లు కనిపెట్టి అవమానించి ఆపేయడం, చివరికి యూరిన్ ఇన్ఫెక్షన్ వచ్చి ఆరోగ్యం దెబ్బతిని, మొగుడు షాపును నాశనం చేస్తే మళ్లీ పల్లెకు తిరిగిపోయి గుత్తకు భూమి కట్టుకుని సేద్యం చేసుకోవడం..ఇదంతా పట్టణీకరణలోని డొల్లతనాన్ని ఎండగడుతుంది. “అందరూ ఆడదాని ఒళ్ళునిండ గుడ్డ కట్టుకునే దాని గురించి మాట్లాడతారు. ఆడదానికి ఒంటికి, దొడ్డికి వొస్తే ఎట్లా చేయల్ల అనేది ఎవురూ మాట్లాడరు” అన్న ముగింపు వాక్యం తెలుగు కథా సాహిత్యంలో ఒక శక్తిమంతమైన సామాజిక ప్రకటన.
5. కథ పేరు: కూతురుకో చిన్న విన్నపం రచయిత: పోతుల కృపాకర్ పత్రిక: ప్రజాశక్తి స్నేహ
ఆధునిక జీవన యానంలో మనిషి ఆర్థికంగా, సాంకేతికంగా ఎంత ఎత్తుకు ఎదిగినా, హృదయానికి కావలసిన ఆత్మీయ స్పర్శ, కుటుంబంతో గడిపే తీరిక సమయం కరువైపోతున్న వైనాన్ని ఒక తండ్రి ఆర్ద్రమైన గొంతుకతో వినిపించిన కథ కృపాకర్ పోతుల గారి ‘కూతురుకో చిన్న విన్నపం’. లేఖా శిల్పాన్ని నేటి కాలానికి అనుగుణంగా ‘వాట్సాప్ మెసేజ్’ రూపంలో మలిచి, కేవలం ఒకే ఒక స్వరంతో కథనంతా నడిపించిన తీరు ఎంతో హృద్యంగా ఉంది.
అర్ధరాత్రి పన్నెండు గంటల వేళ నిద్ర పట్టని ఒక తండ్రి, కబోర్డులో నుంచి పాత ఫోటో ఆల్బమ్ తీసి మూడున్నర దశాబ్దాల క్రితం తమ ‘ఈస్ట్ పాయింట్ కాలనీ’ రోజుల్లో తీసిన ఫోటోలను చూస్తూ నలభయ్యేళ్ల తన కూతురు ‘నీలూ’కు రాసే మనోలేఖ ఇది. ఎల్.కె.జి చదివే వయసులో తండ్రి ఒడిలోనే తలపెట్టుకుని నిద్రపోయిన మల్లెమొగ్గ లాంటి కూతురి రూపం, సాయంత్రం బ్యాంకు నుంచి రావడం ఆలస్యమైతే ఆమె చేసే అలకలు, కోపం తగ్గించడానికి ఐస్‌క్రీమ్ పెట్టిస్తూ భార్యకు తెలియకుండా చేసే ‘టైట్ రోప్ వాక్’…ఇవన్నీ ప్రతి తండ్రికీ తన బాల్యపు కూతురిని గుర్తుచేసే మధుర జ్ఞాపకాలు.
విశాఖపట్నం రామకృష్ణా బీచ్ వెంట తండ్రీకూతుళ్లు స్కూటర్ మీద తిరగడం, సముద్రంలో లంగరు వేసిన ఓడలను లెక్కబెడుతూ చిన్నారి నీలూ అడిగే అమాయకపు ప్రశ్నలు ఆ నాటి నిష్కల్మషమైన జీవన సౌందర్యాన్ని పట్టి చూపుతాయి. ముఖ్యంగా శనివారం మధ్యాహ్నం బ్యాంకు ముగియగానే భీమిలీలోని తాతయ్య ఇంటికి వెళ్లడం, అక్కడ పెద్దత్త, చిన్నత్తల పిల్లలైన హర్ష, అశోక్, హదస, సింధులతో కలిసి ఆడే ఆటలు, అశోక్ చెప్పే దెయ్యాల కథలు, ఆదివారం చర్చికి వెళ్లడం, ఉమ్మడి కుటుంబపు విందులు…ఇవన్నీ మన సమాజం కోల్పోయిన ఉమ్మడి కుటుంబ సంస్కృతి తాలూకు వెచ్చదనాన్ని కళ్లముందు నిలుపుతాయి.
కాలం మారినప్పుడు ఆ కలలన్నీ ఎలా చెదిరిపోయాయో రచయిత ఎంతో సున్నితంగా, ఎక్కడా కూతురిని నొప్పించకుండా ప్రస్తావించారు. పిల్లలందరూ దేశానికొకరు చొప్పున వెళ్లిపోగా, ఇండియాలో, అందులోనూ తామున్న ఊళ్లోనే కూతురు ఉన్నప్పటికీ…అమెరికన్, యూరోపియన్ టైమింగ్స్‌తో పనిచేయడం, మీటింగులు, క్లయింట్ విజిట్లు, ప్రాజెక్ట్ డెడ్‌లైన్ల వల్ల రెండు రోజులు కలిసి మాట్లాడుకునే తీరిక లేకపోవడం నేటి ఐటీ/కార్పొరేట్ తరం వాస్తవ చిత్రం. ఆదాయ స్థాయిలు పెరిగి, తీరిక సమయం దొరికితే వియత్నాం, మాల్దీవులు లేదా ఎక్సోటిక్ రిసార్టులకు వెళ్లి ‘ఛిల్’ అవ్వడానికే సరిపోతున్న తరుణంలో, “మనం తీరికగా కబుర్లు చెప్పుకొని యుగాలైనట్టుంది… లవ్ యూ! – నాన్న” అంటూ ఆ తండ్రి పంపే వాట్సాప్ మెసేజ్ పాఠకుల గుండెను తడి చేస్తుంది.
కథ ముగింపులో కేవలం నాలుగు వాక్యాలలో రచయిత అద్భుతమైన భావోద్వేగాన్ని పండించారు. మెసేజ్ పంపిన పావుగంటలోనే కూతురు ఫోన్ చేసి, దుఃఖంతో పూడుకుపోయిన గొంతును సవరించుకోవడానికి నాలుగు నిమిషాలు తీసుకుని “రేపు లీవ్ పెడుతున్నాం. మనింటికి వస్తున్నాం” అని చెప్పడం, ఆధునిక యాంత్రికతలోనూ తండ్రీకూతుళ్ల బంధం చెక్కుచెదరలేదని నిరూపిస్తుంది.
6. కథ పేరు: గోడ వెనుక గొంతు రచయిత: ఉమా నూతక్కి పత్రిక: ఆదివారం ఆంధ్రజ్యోతి
సమకాలీన తెలుగు స్త్రీవాద కథా సాహిత్యంలో మానసిక విశ్లేషణను, ప్రతీకాత్మక శిల్పాన్ని అత్యంత ఉన్నత స్థాయిలో మేళవించిన విశిష్టమైన రచన ఉమా నూతక్కి గారి ‘గోడ వెనుక గొంతు’. ప్రేమ, ఆప్యాయత, సంరక్షణ అనే అందమైన ముసుగుల వెనుక పితృస్వామ్య కుటుంబ వ్యవస్థ ఒక బాలింతరాలి స్వేచ్ఛను, ఆమె సృజనాత్మక గొంతుకను ఎలా బంధిస్తుందో ఈ కథ అద్భుతంగా ఆవిష్కరించింది.
ప్రపంచ ప్రసిద్ధ ఆంగ్ల కథ ‘ది ఎల్లో వాల్‌పేపర్’ (The Yellow Wallpaper)కు సృజనాత్మక అనుసరణ: సాహిత్య విమర్శ కోణం నుంచి లోతుగా పరిశీలించినప్పుడు, ఉమా నూతక్కి గారు రాసిన ఈ ‘గోడ వెనుక గొంతు’ కథ 1892లో అమెరికన్ రచయిత్రి, స్త్రీవాద తాత్వికురాలు షార్లెట్ పెర్కిన్స్ గిల్‌మన్ (Charlotte Perkins Gilman) రాసిన ప్రపంచ ప్రసిద్ధ ఆంగ్ల కథ ‘ది ఎల్లో వాల్‌పేపర్’ (The Yellow Wallpaper) కు ఒక అద్భుతమైన, సృజనాత్మకమైన ఆధునిక భారతీయ అనుసరణ అని స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. 19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ సమాజంలో ప్రసవానంతర మానసిక కుంగుబాటు ఎదుర్కొంటున్న ఒక రచయిత్రిని, డాక్టరైన ఆమె భర్త జాన్ ‘రెస్ట్ క్యూర్’ (విశ్రాంతి చికిత్స) పేరుతో ఒక గదిలో బంధించి, ఆమెను రాయనీయకుండా, ఆలోచించనీయకుండా చేయడంతో, ఆ గదిలోని పసుపు రంగు వాల్‌పేపర్ వెనుక ఒక స్త్రీ బంధింపబడి ఉన్నట్లు ఆమె ఊహించుకోవడం గిల్‌మన్ మూలకథలోని ఇతివృత్తం. ఉమా నూతక్కి గారు ఆ మూల కథా బీజాన్ని తీసుకుని, దానిని 2026 నాటి హైదరాబాద్ మహానగరపు గేటెడ్ కమ్యూనిటీ వాతావరణంలోకి, భారతీయ ఉమ్మడి కుటుంబపు ఆధునిక రూపాల్లోకి అత్యంత ప్రతిభావంతంగా అనుసరించి పునర్నిర్మించారు.
1. వేదిక మరియు నిర్బంధ స్వరూపం: ఆంగ్ల మూలకథలో వేసవి విడిది భవనంలోని పై అంతస్తు నర్సరీ గది ఉంటే, ఉమా నూతక్కి గారు దానిని హైదరాబాద్ చివర 24 అంతస్తుల గేటెడ్ కమ్యూనిటీలోని 17వ అంతస్తు ఫ్లాట్‌గా మలిచారు. ‘మన అమ్మాయికి ఆకాశం దగ్గరగా ఉండాలి’ అని భర్త కొన్న ఆ ఎత్తైన ఫ్లాట్, ప్రసవమైన నలభై రోజుల తర్వాత కూడా గది దాటనివ్వని ఒక అందమైన బందీఖానాగా మారుతుంది. “కొన్ని గడియలు ఇనుముతో తయారవవు. మన మంచికోసమే అని చెప్పే మాటలతో తయారవుతాయి” అన్న వాక్యం మూలకథలోని ‘రెస్ట్ క్యూర్’ నిర్బంధాన్ని భారతీయ కుటుంబ నేపథ్యంలో అద్భుతంగా నిర్వచిస్తుంది.
2. రచనా వ్యాసంగంపై నిషేధం … రహస్య డైరీ స్థానంలో ‘వాయిస్ నోట్స్’: గిల్‌మన్ కథలో కథానాయిక రచయిత్రి. భర్త ఆమెను రాయవద్దని శాసిస్తే ఆమె రహస్యంగా డైరీ రాసుకుంటుంది. ‘గోడ వెనుక గొంతు’లో కథానాయిక ప్రసవానికి ముందు డిజిటల్ మ్యాగజైన్‌లో సబ్-ఎడిటర్‌గా పనిచేస్తూ కథలు రాసే రచయిత్రి. పాప పుట్టాక ‘స్క్రీన్ టైం’ మంచిది కాదని, మానసిక విశ్రాంతి (‘డిజిటల్ డీటాక్స్’) కావాలని భర్త ఆమె లాప్‌టాప్‌ను బీరువాలో పెట్టేస్తాడు. పుస్తకం అడిగితే అత్తగారు ‘తల్లి అయ్యాక కూడా ఆ ఆలోచనలేనా?’ అని ఆశ్చర్యపోతారు. అప్పుడు ఆమె బట్టల కింద దొరికిన సిమ్ లేని పాత టాబ్‌లో ‘వాయిస్ రికార్డర్’ తెరిచి రహస్యంగా ‘వాయిస్ నోట్ ఒకటి’ నుంచి ‘వాయిస్ నోట్ పద్నాలుగు’ వరకు తన అంతరంగాన్ని రికార్డు చేస్తుంది. మూలకథలోని రహస్య డైరీని ఆధునిక ‘వాయిస్ నోట్స్’గా మార్చడం రచయిత్రి సృజనాత్మకతకు నిదర్శనం.
3. పసుపు రంగు వాల్‌పేపర్ మరియు గోడ వెనుక స్త్రీలు: ‘ది ఎల్లో వాల్‌పేపర్’కు సమాంతరంగా ఇక్కడ పాప గదిలో ‘మెంతి రంగు (పసుపు) వాల్‌పేపర్’ ఉంటుంది. దాని మీద ఉన్న తెల్లని లతలు రాత్రి నైట్ లాంప్ వెలుగులో కిటికీ కడ్డీలలా మారిపోవడం, ఆ లతల వెనుక ఒక స్త్రీ ముఖం శబ్దం బయటకు రాకుండా ఏడుస్తున్నట్లు కనిపించడం మూలకథలోని ప్రతీకను తలపిస్తుంది. అయితే ఉమా నూతక్కి గారు ఇక్కడ భారతీయ సామాజికతను జోడించారు…ఆ మెంతి పసుపు పొర వెనుక చీరకొంగుతో నోరు మూసుకున్న స్త్రీ, చేతిలో ఫీడింగ్ బాటిల్ ఉన్న తల్లి, లాప్‌టాప్‌ను ఛాతీకి హత్తుకున్న ఉద్యోగిని, నడుముకు తాళంచెవుల గుత్తి కట్టుకున్నా మూసిన తలుపుల ముందే నిలబడ్డ వృద్ధురాలు కనిపిస్తారు.
4. మూలకథలోని విషాదాంతాన్ని సానుకూల విముక్తిగా మార్చిన వైశిష్ట్యం: షార్లెట్ పెర్కిన్స్ గిల్‌మన్ రాసిన ఆంగ్ల కథలో కథానాయిక చివరకు వాల్‌పేపర్‌ను చింపేసి, తాను కూడా గోడలోంచి బయటపడిన స్త్రీనే అనుకుంటూ పూర్తిగా ఉన్మాద స్థితిలోకి వెళ్లిపోయి గది చుట్టూ పాకుతూ ఉంటుంది. కానీ ఉమా నూతక్కి గారు ఆ విషాదాంతాన్ని మార్చి, అద్భుతమైన వాస్తవికతతోనూ, సానుకూల స్త్రీవాద విముక్తితోనూ కథను ముగించారు. కథానాయిక వాల్‌పేపర్‌ను లాగి చింపినప్పుడు దాని వెనుక నిజంగానే వెంటిలేషన్ లేక పట్టిన నల్లని తేమ, బూజు బయటపడతాయి. “ఆ బూజు మాత్రం నిజం. దానిని ఎవరూ హార్మోన్ అనలేరు. ఊహ అనలేరు” అని నిరూపించడం ద్వారా, స్త్రీల మానసిక వేదన కేవలం భ్రమ కాదని, కుటుంబ వ్యవస్థలోని ఊపిరాడని వాతావరణమే దానికి కారణమని రచయిత్రి శాస్త్రీయంగా, ప్రతీకాత్మకంగా నిరూపించారు. 58 రోజుల తర్వాత ఆమె బిడ్డను ఎత్తుకుని లిఫ్ట్ ద్వారా కిందకు దిగి, ప్రపంచపు సవ్వడిలో తన గొంతును తిరిగి పొందడం, “భావోద్వేగాలు ఉండటం నిర్ణయాలు తీసుకునే హక్కును రద్దు చేయదు” అని భర్తతో నిక్కచ్చిగా చెప్పడం, తన కూతురికి ‘నాకు ఇలా అనిపిస్తోంది’ అని చెప్పే హక్కును నేర్పుతానని పద్నాలుగో వాయిస్ నోట్‌ను తన పేరుతో సేవ్ చేయడం…ఒక ఆంగ్ల క్లాసిక్ కథను తెలుగు నేలపై సగర్వంగా, స్వతంత్ర తేజస్సుతో నిలబెట్టిన తీరుకు తార్కాణం.
7. కథ పేరు: ఒక్కక్షణం రచయిత: శిఖా సునీల్ కుమార్ పత్రిక: విశాలాంధ్ర
మనిషి తనలోని కోపాన్ని, అహాన్ని జయించడానికి ఎన్ని తాత్విక గ్రంథాలు చదివినా, ఎన్ని యోగాసనాలు వేసినా, నిజమైన జీవిత పరీక్ష ఎదురైనప్పుడు ఒక్క క్షణం పాటు కోల్పోయే సంయమనం ఎంతటి తీరని పశ్చాత్తాపాన్ని మిగులుస్తుందో హృదయాన్ని కదిలించేలా చెప్పిన కథ శిఖా సునీల్ కుమార్ గారి ‘ఒక్కక్షణం’.
నలభై రెండేళ్ల వయసులో బాధ్యతల బరువు పెరిగి, నవ్వు దూరమై ‘నిలువెల్లా కోపంతో నడుస్తున్న అగ్నిగోళంలా’ మారిన ఒక మధ్యతరగతి మనిషి అంతర్మథనంతో ఈ కథ నడుస్తుంది. తన కోపాన్ని అదుపులో పెట్టుకోకపోతే భవిష్యత్తు అగమ్యగోచరమవుతుందని గ్రహించిన కథకుడు, భావోద్వేగ నియంత్రణ కోసం మనస్తత్వ వికాస పుస్తకాలు చదవడం, ఉపన్యాసాలు వినడం, బీపీ బిళ్లలు వేసుకోవడం, సాత్విక ఆహారం, యోగా, సూర్యోదయాన్ని ఆస్వాదిస్తూ సంగీతం వినడం, తప్పుగా మాట్లాడితే వెంటనే క్షమాపణ అడగడం వంటి సాధనలు చేస్తుంటాడు. ఇదంతా ఆధునిక నగర జీవితంలో మానసిక ప్రశాంతత కోసం మనిషి పడే తపనను ఎంతో సహజంగా పట్టి చూపుతుంది.
అయితే, ప్రశాంతతను పైకి నెట్టి కోపాన్ని అణగదొక్కడం వల్ల ఒక్కోసారి ఆ కోపం మరింత ప్రమాదకరంగా బద్దలవుతుందనే మనస్తత్వ రహస్యాన్ని రచయిత తోపుడు బండి కూరగాయల వ్యాపారి సన్నివేశంలో ఆవిష్కరించారు. ఉదయం నడక ముగించుకుని వస్తూ, నలిగిన లాల్చీ పైజామా, కళ్ల కింద నల్లటి వలయాలతో ఉన్న యాభై ఐదేళ్ల కూరగాయల వ్యాపారిని టమాటాలు, చిక్కుళ్ల ధర అడుగుతాడు కథకుడు. ఆ వ్యాపారి చికాగ్గా “ఇష్టమైతే తీసుకోండి, లేదంటే లేదు” అని రెండుసార్లు అనేసరికి, కథకుడిలో అణచిపెట్టిన కోపం కట్టలు తెంచుకుని ఐదు నిమిషాల పాటు నరాలు చిట్లేలా ఆ పేదవాడిపై కేకలు వేస్తాడు.
బండి మీద ఇంటికి వస్తున్నప్పుడే అతనిలో మొదలయ్యే ఆత్మవిమర్శ, పశ్చాత్తాపం మనిషిలోని అంతరాత్మ సౌందర్యాన్ని చూపుతాయి. ఆ రాత్రంతా మనసు కుదుటపడక, మరునాడు ఉదయాన్నే వెళ్లి ఆ కూరగాయల వ్యాపారికి క్షమాపణ చెప్పాలని నిశ్చయించుకుంటాడు. కానీ మరునాడు ఉదయం అక్కడికి వెళ్తే ఆ వ్యాపారి కనిపించడు. పక్క బండి అతను చెప్పే మాటలు…ఆయన చాలా మంచోడని, పోయినేడు తలలో రక్తం గడ్డ కట్టినా కుటుంబం కోసం రెక్కలు ముక్కలు చేసుకుంటూ ఆ బాధతోనే కూరగాయలు అమ్ముతున్నాడని, ఆ శారీరక బాధ వల్లే కాస్త చిరాకుగా ఉంటాడని, రాత్రి నిద్రలోనే కన్నుమూశాడని చెప్పడం…పాఠకుడి గుండెను మెలిపెడుతుంది.
ఎదుటి మనిషి కటువైన మాట వెనుక ఎంతటి శారీరక వేదన, బతుకు పోరాటం దాగి ఉన్నాయో తెలుసుకోకుండా ఒక్క క్షణం పాటు మనం చూపే ఆగ్రహం, క్షమాపణ చెప్పే అవకాశాన్ని కూడా శాశ్వతంగా దూరం చేస్తుందనే సత్యాన్ని “ఇప్పుడు నేను ఎవరికి క్షమాపణ చెప్పాలి” అన్న చివరి వాక్యంతో రచయిత మన గుండెల్లో సూటిగా నాటారు.
8. కథ పేరు: మిస్సింగ్ మిస్టరీ రచయిత: పంతంగి శ్రీనివాసరావు పత్రిక: వార్త ఆదివారం
క్రైమ్ అండ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ (నేర పరిశోధన) ప్రక్రియలో పాఠకుడి ఆసక్తిని మొదటి వాక్యం నుంచి చివరి వాక్యం వరకు సడలకుండా నడిపించడం ఒక కళ. ఆ కళను ఎంతో పకడ్బందీగా ప్రదర్శిస్తూ, కుటుంబ సంబంధాలలోని అవిశ్వాసం ఎంతటి దారుణానికి దారితీస్తుందో చిత్రించిన కథ పంతంగి శ్రీనివాసరావు గారి ‘మిస్సింగ్ మిస్టరీ’.
తన భార్య నిత్య రెండు రోజుల నుంచి కనిపించడం లేదంటూ భర్త అనిల్ పోలీస్ స్టేషన్‌కు వచ్చి ఎస్సై పరమేశ్‌కు ఫిర్యాదు చేయడంతో కథ వేగంగా ప్రారంభమవుతుంది. తన భార్య తనకు చెప్పకుండా మార్కెట్‌కు కూడా వెళ్లదని, తను లేనిదే తాను లేనని కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, పేపర్‌లో ఇచ్చిన ప్రకటనను కూడా చూపిస్తాడు అనిల్. అయితే ఒక సమర్థుడైన పోలీసు అధికారిగా ఎస్సై పరమేశ్ పాత్రను రచయిత తీర్చిదిద్దిన విధానం ఎంతో సహజంగా ఉంది. అనిల్ ఇంటికి వెళ్లి పరిశీలించినప్పుడు, అతను మద్యం సేవించి ఉండటం, బీరువా అంతా నీట్‌గా ఉండటం, అత్తామామలు ఈ ఉపద్రవాన్ని తట్టుకోలేరని అనిల్ అతిగా ఆందోళన నటించడం పరమేశ్‌లో సూక్ష్మమైన సందేహాలను రేకెత్తిస్తాయి.
అమెరికా (స్టేట్స్) నుంచి వచ్చిన నిత్య తల్లిదండ్రులను పరమేశ్ విచారించే సన్నివేశంలో కథ మలుపు తిరుగుతుంది. నిత్యకు ఈ పెళ్లి ఇష్టం లేదని, నిర్మల్‌లో ఉన్నప్పుడు కృష్ణా క్లాత్ స్టోర్స్‌లో పనిచేసే ఆదినారాయణ కొడుకు విజయ్‌తో ఆమెకు ప్రేమ వ్యవహారం ఉండేదని తండ్రి ద్వారా తెలుస్తుంది. సాధారణ పాఠకుడికి నిత్య తన పాత ప్రియుడు విజయ్‌తో వెళ్లిపోయిందేమో అన్న అనుమానం కలుగుతుంది. కానీ ఎస్సై పరమేశ్ ఆదినారాయణతో మాట్లాడి విజయ్‌కు ఇప్పుడు ఆమెతో సంబంధం లేదని నిర్ధారించుకోవడం, సాంకేతిక ఆధారాలైన కాల్ డేటా, టవర్ లొకేషన్ల ద్వారా అసలు రహస్యాన్ని ఛేదించడం ఉత్కంఠభరితంగా సాగుతుంది.
వివాహమైన తర్వాత కూడా నిత్య తన పాత స్నేహితుడు విజయ్‌తో వాట్సాప్ చాటింగ్ చేస్తూ మెసేజ్‌లు డిలీట్ చేస్తుండటం భర్త అనిల్‌లో తీవ్రమైన అసహనాన్ని, పగను పెంచుతుంది. ఆదిలాబాద్ పర్యాటకానికి వెళ్తున్నామని నమ్మించి, జూబ్లీ బస్ స్టాండ్ నుంచి నిత్య చివరిసారిగా విజయ్‌కు ఫోన్ చేసి రెండు రోజులు చాటింగ్ చేయవద్దని చెప్పిన తర్వాత, అనిల్ ఆమెను ఆదిలాబాద్ అడవుల్లోని మొసళ్లకు ఆవాసమైన తటాకం దగ్గరకు తీసుకెళ్లి మొసళ్లకు ఆహారంగా తోసేస్తాడు. శవం దొరక్కపోతే మిస్సింగ్ కేసుగా ఫైల్ మూతపడుతుందనుకున్న అనిల్ పన్నాగాన్ని, ఆ సమయంలో అతని మిత్రుడు రామ్మూర్తి కాజువల్‌గా చేసిన ఫోన్ కాల్ లొకేషన్ ఆధారంగా ఎస్సై పరమేశ్ బయటపెట్టడం నేర పరిశోధనా కథన కౌశలానికి చక్కని తార్కాణం ఈకథ .
9. కథ పేరు: సెట్ల తీర్తం రచయిత: జూపాక సుభద్ర పత్రిక: నవతెలంగాణ సోపతి
తెలంగాణ దళిత, బహుజన జీవన సంస్కృతిని, తరతరాలుగా ప్రకృతితో మమేకమై బతికిన మట్టి మనుషుల జ్ఞాన సంపదను అచ్చమైన తెలంగాణ పలుకుబడిలో అక్షరబద్ధం చేసిన అపురూపమైన కథ జూపాక సుభద్ర గారి ‘సెట్ల తీర్తం’. ఆధునిక పట్టణ నాగరికత మనిషిని ప్రకృతి నుంచి, తన మూలాల నుంచి ఎలా వేరు చేస్తున్నదో చెబుతూనే, మన చెట్టు చేమల వెనుక ఉన్న సామాజిక-చారిత్రక విలువను ఈ కథ అద్భుతంగా ఆవిష్కరించింది.
కథానాయిక, ఆమె భర్త సూరి ఇద్దరూ స్కూల్ టీచర్లు. ఆషాఢ మాసంలో పుట్టింటి ఊళ్లో జరిగే ‘చెట్ల తీర్థం’ (అడవిలో చెట్ల కింద వండుకుని తినే వనభోజనాల పండుగ)కు రమ్మని తల్లిదండ్రులు పిలిస్తే, ప్రభుత్వ బడి టీచర్లకు బడిబాట, జనాభా లెక్కలు, ఇంటింటి సర్వేలు, ఎలక్షన్ల పనులతో సెలవులే దొరకడం లేదని సూరి విసుక్కుంటాడు. కానీ హోమ్‌వర్కులు, ప్రాజెక్టులతో యాంత్రికంగా మారుతున్న పిల్లలకు అడవిని, వాగులను, పక్షులను, చుట్టాల ప్రేమలను చూపించాలని పట్టుబట్టి కథానాయిక ఒక్కరోజు లీవ్ పెట్టి పిల్లలతో పుట్టింటికి బయలుదేరుతుంది.
పుట్టింట్లో జిల్లా ఆస్పత్రిలో క్లీనర్లుగా పనిచేసే పెద్దక్క కుటుంబం, అమ్మ, నాన్నలతో కలిసినప్పుడు ఏర్పడే ఆత్మీయ కోలాహలం, గూడెంలోని ప్రజలందరూ ఇళ్లకు తాళాలు వేసి గంపల్లో వంట సామాగ్రి, కోళ్లు పట్టుకుని ఒకరి తర్వాత ఒకరు గంపలు మోసుకుంటూ వాగొడ్డున ఉన్న చెట్ల తీర్థానికి నడిచే దృశ్యం గ్రామీణ సామూహిక జీవన సౌందర్యాన్ని కళ్లముందు నిలుపుతుంది.
ఈ కథకు ఆత్మ వంటిది ‘తంగెడు పువ్వు / తంగెడు చెట్టు’ చుట్టూ నడిచే సాంస్కృతిక, పర్యావరణ, శ్రమజీవుల చరిత్ర. దుమ్ములో ఆడుకుంటున్న తన బిడ్డను అమ్మ ‘తంగెడు పువ్వులా ఉన్నది’ అని మెచ్చుకుంటే, పట్నపు వాసనలు అంటిన కథానాయిక ‘లిల్లీ పువ్వో, గులాబీ పువ్వో అనకుండా విలువ లేని తంగెడు పువ్వు అంటావేంది’ అని నొచ్చుకుంటుంది. కానీ అడవి దారిలో చెట్లన్నీ రియల్ ఎస్టేట్ ప్లాట్లుగా (‘పీలేట్లు’) మారిపోతున్న వైనాన్ని చూస్తూ నడుస్తున్నప్పుడు, అమ్మ, పెద్దక్క, పెద్దమ్మలు తంగెడు చెట్టు గొప్పతనాన్ని వివరించే ఘట్టం తెలుగు సాహిత్యంలోనే ఒక అరుదైన డాక్యుమెంటేషన్..
• ఒకప్పుడు ఫిల్టర్లు లేని కాలంలో బతుకమ్మల పేరుతో తంగెడు పూలను చెరువుల్లో వేస్తే, ఆ పూలు నీళ్లలోని మురికిని, పురుగు పుట్రను తొలగించి తేటగా, స్వచ్ఛంగా మార్చే సహజ ఫిల్టర్లుగా పనిచేశాయి.
• బురదలో పనిచేసే రైతు కూలీల కాళ్లు నానిపోయి ‘టెంక’ (ఇన్ఫెక్షన్) పుడితే తంగెడు ఆకు నూరి పెడితే ఒక్క పూటలో తగ్గిపోయేది.
• అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా, తోలు పని చేసే తాతల కాలంలో ‘లంద గోలెము’ (తోలు నానబెట్టే తొట్టి)లో వారం రోజులు నానిన తోలుకు దుర్వాసన పోయి, గమగమలాడే సువాసనతో మెత్తగా, నున్నగా మారాలంటే వారం రోజులు ‘తంగెడు చెక్క’లో నానబెట్టాల్సిందే. “తంగేడు చెక్క లేకుంటే తోలు లేదు, తోలు లేకుంటే ఎవుసం (వ్యవసాయం) లేదు, మనకు బువ్వ లేదు” అని పెద్దమ్మ చెప్పే మాటల్లో శ్రమజీవుల విజ్ఞాన శాస్త్రం విశ్వరూపం దాల్చింది.
ఆ మాటలు విన్నాక కథానాయిక తన అజ్ఞానానికి సిగ్గుపడి, పట్నం వెళ్లేటప్పుడు తల నిండా తంగెడు పూలు పెట్టుకుని పోతానని, తన బడి పిల్లలకు ఈ జ్ఞానాన్ని నేర్పుతానని అనడం మన మూలాల పట్ల గౌరవాన్ని పెంచే గొప్ప ముగింపు.
10. కథ పేరు: మంచివాక్కు – పరమ ఔషధం రచయిత: పంతంగి శ్రీనివాసరావు పత్రిక: విశాలాంధ్ర
“నోరు మంచిదైతే ఊరు మంచిదవుతుంది” అన్న పెద్దల మాటను నేటి అపార్ట్‌మెంట్ సంస్కృతి నేపథ్యంలో, భార్యాభర్తల మనస్తత్వ విశ్లేషణతో హృద్యంగా మలిచిన కథ పంతంగి శ్రీనివాసరావు గారి ‘మంచివాక్కు – పరమ ఔషధం’.
కథానాయకుడు సుధాకర్ తనను తాను ‘రాజీపడని మనస్తత్వం’ కలవాడిగా, కుండ బద్దలు కొట్టినట్లు మాట్లాడేవాడిగా భావించుకుంటాడు. కానీ నిజానికి అది ఎదుటివారి అభిప్రాయాలను గౌరవించని అహంకారం, ‘తాను పట్టిన కుందేలుకు మూడే కాళ్లు’ అనే వితండవాదం. ఆఫీసులో అధికారులతోనూ, ఇంట్లోనూ, చివరకు అపార్ట్‌మెంట్ వాచ్‌మెన్‌తోనూ, టీవీ సీరియల్ ఎపిసోడ్ల విషయంలోనూ అతను అలాగే వాదిస్తుంటాడు. కొడుకు మూర్ఖపు ధోరణిని మార్చగల సంస్కారవంతురాలైన అమ్మాయి అర్చనను కోడలిగా తెచ్చుకున్న తండ్రి, ముందుచూపుతో నగరంలో కొన్న డబుల్ బెడ్‌రూమ్ ఫ్లాట్‌ను కోడలు అర్చన పేరు మీదే రిజిస్ట్రేషన్ చేయిస్తాడు.
ఈ కథలో అర్చన పాత్ర చిత్రణ ఎంతో పరిణతితో, భారతీయ గృహిణి సహనశీలతకు, సమయస్ఫూర్తికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అపార్ట్‌మెంట్ ఫ్లాట్ ఓనర్స్ మీటింగ్‌కు సుధాకర్ వెళ్తున్నప్పుడు, “ఎదుటి వ్యక్తి చెప్పేది వినడం విజ్ఞత అనిపించుకుంటుంది” అని ఆమె సున్నితంగా హితవు చెబుతుంది. అయినా సుధాకర్ మీటింగ్‌లో ఏకపక్ష వాదనతో అందరికీ చికాకు తెప్పించడం, మరునాడు అపార్ట్‌మెంట్ ప్రెసిడెంట్ భార్య సువర్ణ వచ్చి ఆ విషయం అర్చనకు చెప్పడంతో అర్చన అవమాన భారంతో తలదించుకుంటుంది.
భర్తలోని అహాన్ని, మొండితనాన్ని మార్చడానికి అర్చన వేసే అడుగులు ఎంతో మనోవైజ్ఞానికంగా ఉన్నాయి. భర్త పరువు పోతే అర్ధాంగిగా తన పరువే పోయినట్లని రోషంగా చెప్పడమే కాక, తదుపరి సర్వసభ్య సమావేశానికి ఫ్లాట్ యజమానురాలిగా తాను కూడా హాజరవుతుంది. అపార్ట్‌మెంట్‌లోని వారందరూ అర్చనను ‘అమ్మా, చెల్లెమ్మా’ అంటూ ఆప్యాయంగా పలకరించడం, ఆమె సమక్షంలో సుధాకర్ అతిగా మాట్లాడకుండా సమావేశం సౌమ్యంగా జరగడం అతనిలో మార్పుకు తొలి మెట్టు అవుతుంది. రాత్రి భోజనం తర్వాత అర్చన కావాలనే టీవీలో యూట్యూబ్ ఆన్ చేసి, వాక్కును జాగ్రత్తగా వినియోగించాలని, ఎదుటివారి అభిప్రాయాలను గౌరవించినప్పుడే మనిషికి గౌరవం దక్కుతుందని చెప్పే ప్రవచనాన్ని పెట్టినప్పుడు, సుధాకర్ పేపర్‌లో తల దూర్చినా చెవులు మాత్రం ఆ సుభాషితాలనే ఆలకిస్తున్నాయని గ్రహించడంతో కథ సుఖాంతమవుతుంది. ఇల్లాలి ఓర్పు, నేర్పు మనిషిని ఎలా సంస్కరిస్తాయో ఈ కథ చక్కగా నిరూపించింది.
11. కథ పేరు: అభినందన సభ రచయిత: సిహెచ్. నాగార్జున శర్మ పత్రిక: వార్త ఆదివారం
ధనార్జనే పరమావధిగా మారిన వర్తమాన సమాజంలో, సంపాదించిన సంపదను సమాజ శ్రేయస్సు కోసం నిస్వార్థంగా వెచ్చించే దాతృత్వ మూర్తుల ఆదర్శాన్ని కీర్తించిన కథ సిహెచ్. నాగార్జున శర్మ గారి ‘అభినందన సభ’. సరళమైన కథనంతో, మానవీయ విలువలను నేరుగా పాఠకుని హృదయానికి చేరవేసే ఉత్తమ ప్రబోధాత్మక రచన ఇది.
కోటీశ్వరుడైన సుందరం తన పేరు సార్థకమయ్యేలా సమాజానికి సేవ చేయాలని సంకల్పించుకుని నాలుగు ప్రధాన విభాగాలను ఎంచుకుంటాడు.. విద్యాదానం, అన్నదానం, అంధులకు కంటిచూపు తెప్పించడం, ప్రమాదాలలో కాళ్లు చేతులు కోల్పోయిన వారికి జైపూర్ కృత్రిమ అవయవాలు అమర్చడం. అంతేకాక అనాథాశ్రమం నుంచి పది మంది పిల్లలను తెచ్చుకుని స్వయంగా పెంచి ప్రయోజకులను చేస్తాడు. పదిహేను సంవత్సరాల పాటు ఏ ప్రచారమూ ఆశించకుండా సాగిన ఆ సేవకు కృతజ్ఞతగా, లబ్ధి పొందిన వారందరూ కలిసి ఆయన పుట్టినరోజున సత్కరించాలని కోరగా, కేవలం పది మందికి స్ఫూర్తి కలుగుతుందనే ఉద్దేశంతో ఒక గంట పాటు ‘అభినందన సభ’కు మాత్రమే ఆయన అంగీకరిస్తారు.
ఆ సభలో వివిధ వర్గాల లబ్ధిదారులు పంచుకునే అనుభవాలు సుందరం వ్యక్తిత్వాన్ని ఉన్నతంగా ఆవిష్కరిస్తాయి. ముఖ్యంగా అనాథలుగా ఉండి ఆయన ఆర్థిక సహాయంతో చదువుకుని ఉన్నత ఉద్యోగాలలో స్థిరపడిన యువత, తమ చదువుల కోసం ఆయన ఖర్చు పెట్టిన డబ్బును తిరిగి ఇవ్వబోయినప్పుడు… “ప్రతిఫలాన్ని ఆశించి నేను మిమ్మల్ని చదివించలేదు. మీరు నాకు తిరిగి ఇవ్వాలనుకున్న డబ్బుని సమాజంలో మరో మంచి పనికి వినియోగించండి” అని సున్నితంగా తిరస్కరించడం నిస్వార్థ సేవకు అసలైన నిర్వచనం. అలాగే ఆకలి తీర్చుకున్నవారు, కంటిచూపు పొందినవారు, జైపూర్ కాళ్లు-చేతులతో మళ్లీ స్వయంశక్తితో బతుకుతున్న దివ్యాంగులు తమ కృతజ్ఞతను చాటుకుంటారు.
సభ చివరలో సుందరం చేసే ప్రసంగం భారతీయ జీవన తాత్వికతను సంగ్రహంగా బోధిస్తుంది. జన్మలలోకెల్లా ఉత్కృష్టమైనది మానవ జన్మ అని, నీటి బుడగ లాంటి ఈ జీవితంలో మనం ఎప్పుడో ఒకప్పుడు మరణించినా సమాజానికి చేసిన మంచి మాత్రమే చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుందని ఆయన చెప్పే మాటలు ప్రతి మనిషిలోనూ సేవాభావాన్ని తట్టిలేపుతాయి.
12. కథ పేరు: ప్రక్షాళన రచయిత: మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి పత్రిక: సాక్షి ఫన్ డే
తెలుగు పాపులర్ సాహిత్యంలో తనదైన విశిష్ట ముద్ర వేసిన ప్రముఖ రచయిత మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి గారు ‘సాక్షి ఫన్ డే’లో నిర్వహిస్తున్న వినూత్న శీర్షిక ‘కథాకళి (Feed Me A Story)’ లో భాగంగా వెలువడిన కథ ‘ప్రక్షాళన’. పాఠకులను కూడా కథకు పేరు పెట్టే ప్రక్రియలో భాగస్వాములను చేసే ఈ శీర్షికలో, రచయిత అత్యంత క్లుప్తంగా, చురుకైన వేగంతో మన సమాజాన్ని పట్టి పీడిస్తున్న అవినీతి, పౌర క్రమశిక్షణా రాహిత్యంపై ఒక పదునైన కల్పనను అందించారు.
ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు ప్రభుత్వం ఇచ్చే జీతం వారు, వారి కుటుంబం హాయిగా జీవించడానికి సరిపోయినప్పటికీ, ధనపిశాచాలై సామాన్యుల నుంచి వేలకు వేలు, లక్షలకు లక్షలు లంచాలు గుంజే అవినీతిపరులపై సుస్మిత్ అనే ఒక ఎన్నారై యువకుడు జరిపే రహస్య ప్రక్షాళనే ఈ కథా వస్తువు. ఇల్లు కట్టుకోవడానికి అనుమతి ఇవ్వడానికి యాభై వేలు లంచం అడిగిన ఎంసీహెచ్ ఉద్యోగితో మొదలై, అపార్ట్‌మెంట్ రిజిస్ట్రేషన్‌లో లక్షన్నర లంచం తీసుకున్న సబ్-రిజిస్ట్రార్, కొత్త కారుకు రోడ్ వర్తీ సర్టిఫికెట్ కోసం పదివేలు తీసుకున్న ఖైరతాబాద్ ఆర్టీవో ఉద్యోగి, కల్తీ నూనె డీలర్ దగ్గర లంచం తీసుకుని వదిలేసిన నలుగురు అధికారులు, భర్త చనిపోయిన మహిళ దగ్గర లీగల్ ఫైనాన్షియల్ స్టేటస్ అప్‌డేట్ చేయడానికి రెండు లక్షలు డిమాండ్ చేసిన జూబ్లీహిల్స్ తహసీల్దార్…వీరందరినీ సుస్మిత్ వరుసగా కాల్చి చంపి, ‘లంచం తీసుకోకపోతే జీవించేవాడు’ అనే ప్రింటౌట్‌ను అక్కడ వదులుతాడు.
ఈ సంఘటనల పట్ల సమాజంలో వచ్చే స్పందనను మల్లాది వారు ఎంతో వాస్తవికంగా చిత్రించారు. టీవీ డిబేట్లలో, పత్రికల ఉత్తరాల శీర్షికలలో ప్రజలు ఈ ప్రక్షాళనను సమర్థించడం, కేవలం నాలుగు రోజుల్లోనే ప్రభుత్వ కార్యాలయాలలో లంచం అడగడం తగ్గిపోయి ఉద్యోగులు హడలిపోవడం సామాన్య ప్రజలలో అవినీతిపై గూడుకట్టుకున్న ఆగ్రహానికి ప్రతీక.
కథ ముగింపులో సుస్మిత్ శంషాబాద్ ఎయిర్‌పోర్ట్ నుంచి తిరిగి అమెరికాలోని నెవార్క్‌కు వెళ్తూ లాంజ్‌లో ‘డెక్కన్ క్రానికల్’ పత్రిక చదివినప్పుడు…అతని స్ఫూర్తితో చెన్నై, వైజాగ్, నాగ్‌పూర్‌లలో కూడా అవినీతిపరుల అంతం జరగడం, అంతేకాక హైదరాబాద్ శిల్పారామంలో బోటింగ్ చేస్తూ నీళ్లలోకి పాప్‌కార్న్ కవర్లు, కోక్ సీసాలు పడేసిన జంటపై కూడా చర్య జరగడం చూసి, భారతీయులు మొద్దు రాచ్చిప్పలు కారని, ఈ ప్రక్షాళన వైరల్ అయితే దేశంలో అవినీతి, అశుభ్రత తగ్గిపోతాయని భావించడంతో కథ ముగుస్తుంది. చట్టం చేయలేని పనిని భయం చేస్తుందనే కఠినమైన సామాజిక వ్యంగ్యాన్ని మల్లాది మార్కు ఉత్కంఠతో నడిపించిన రచన ఇది.
మొత్తంగా పరిశీలించినప్పుడు, 2026 అక్టోబరు 18 నాటి ఈ పన్నెండు ఆదివారం కథలు తెలుగు కథా సాహిత్యపు సజీవ ప్రవాహానికి, ప్రజాస్వామిక చైతన్యానికి అద్దం పడుతున్నాయి. ఒకవైపు సమ్మెట ఉమాదేవి, పులిపాక నందకిషోర్, పోతుల కృపాకర్, శిఖా సునీల్ కుమార్, సిహెచ్. నాగార్జున శర్మ, పంతంగి శ్రీనివాసరావు వంటి రచయితలు మానవ సంబంధాలలోని సున్నితత్వాన్ని, నైతిక విలువలను తట్టిలేపితే… మరోవైపు ఎండపల్లి భారతి, జూపాక సుభద్ర, గాజోజి శ్రీనివాస్ తమ మట్టి భాషలతో, అట్టడుగు వర్గాల జీవన పోరాటాలతో కథకు సామాజిక గాంభీర్యాన్ని చేకూర్చారు. ఉమా నూతక్కి ప్రపంచ స్త్రీవాద సాహిత్య వారసత్వాన్ని తెలుగులోకి సృజనాత్మకంగా అనుసరించి కొత్త గొంతుకను వినిపించగా, మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి సమకాలీన అవినీతిపై చురుకైన కథనాన్ని అందించారు. ఈ కథలన్నీ పాఠకుల హృదయాలలో చిరకాలం నిలిచిపోయే అక్షర సుమాలు.
****************
