.
తెలుగు కథా సాహిత్యం నిరంతరం ప్రవహించే జీవనది వంటిది. సమాజంలోని అట్టడుగు వర్గాల అస్తిత్వ పోరాటాలను, మారుతున్న మానవ సంబంధాల సంక్లిష్టతలను, స్త్రీల ఆత్మగౌరవ ప్రకటనలను, చారిత్రక జ్ఞాపకాలను ఎప్పటికప్పుడు తనలో ఇముడ్చుకుంటూ తెలుగు కథ తన ప్రస్థానాన్ని దేదీప్యమానంగా కొనసాగిస్తోంది. ముఖ్యంగా ఆదివారం దినపత్రికల అనుబంధ సంచికలు తెలుగు పాఠకులకు ప్రతి వారం వైవిధ్యభరితమైన కథా విందును అందిస్తూ, సమకాలీన సమాజపు నాడిని పట్టుకోవడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.
భూక్యా గోపినాయక్,
99891 59196
‘కథానిధి’ వేదికగా కె.ఎ. మునిసురేష్ పిళ్లె సమర్పణలో 2026 నవంబరు 8వ తేదీన వివిధ తెలుగు దినపత్రికల ఆదివారం అనుబంధాల్లో ప్రచురితమైన పదకొండు కథలను పరిశీలిస్తే, తెలుగు కథా రచయితలు వస్తు ఎంపికలోనూ, శిల్ప నైపుణ్యంలోనూ, భాషా ప్రయోగంలోనూ కనబరుస్తున్న పరిణతి మనల్ని ఆబ్బురపరుస్తుంది. జానపద కళాకారుల ఆత్మగౌరవం నుంచి ఆదివాసీల మట్టి బంధం వరకు, ముస్లిం మహిళల విద్యా పోరాటం నుంచి కార్పొరేట్ జీవితపు యాంత్రికత వరకు ఈ వారం కథలు స్పృశించని జీవన కోణం లేదు. ప్రతి కథా తనదైన రీతిలో పాఠకుడి హృదయాన్ని తట్టిలేపే సృజనాత్మక శక్తితో అలరారుతోంది. ఆయా కథల అంతస్సూత్రాన్ని, రచనా సౌందర్యాన్ని రసజ్ఞులైన పాఠకుల కోసం విశ్లేషించుకుందాం.
1. మునెయ్య మొక్కు
భూక్యా గోపి నాయక్ – ఆదివారం ఆంధ్రజ్యోతి
(సమీక్ష… A.నాగేశ్వరరావు)
కథా రచయిత భూక్యా గోపినాయక్ రాసిన “మునెయ్య మొక్కు” కథ ఈ ఆదివారం ‘ఆంధ్ర జ్యోతిలో (8/11/26) వచ్చింది.
గంగమ్మ జాతర – ఆసాది సంప్రదాయాల గురించి వివరంగా నేటి తరానికి తెలియజేయడానికి, సమకాలీన పరిస్థితుల్లోని మార్పులు వివరిస్తూ కథ ఆద్యంతం ఆసక్తికరంగా సాగుతుంది. తెలుగు జానపద సాహిత్యంలో, ముఖ్యంగా చిత్తూరు రాయలసీమ ప్రాంతీయ సంస్కృతులలో ‘గంగమ్మ జాతర’ ఒక ప్రముఖమైన సాంస్కృతిక వేడుక. ఈ జాతర నేపథ్యంలో ‘ఆసాది’ కులస్థుల కళా రూపాలు, పూజా విధానాలు, వారి జీవన విధానాన్ని ఇతివృత్తంగా మలుచుకుని రాసిన “మునెయ్య మొక్కు” కథ ఒక విశిష్టమైన సాహిత్య సృష్టి. ఈ కథను సాంస్కృతిక, సామాజిక , సాహిత్య కోణాల నుండి విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలిస్తే అనేక ఆసక్తికరమైన అంశాలు వెలుగులోకి వస్తాయి.
గంగమ్మ జాతరలో ఆసాది వాళ్ల పాత్ర అత్యంత కీలకం. జాతర నిర్వహణలో, కథాగానంలో, డప్పు వాయిద్యాల్లో, చారిత్రక పౌరాణిక గాథలను ప్రజలకు తెలియజేయడంలో వీరు ప్రముఖులు.
“మునెయ్య మొక్కు” కథలో మునెయ్య అనే సాధారణ గ్రామస్థుని భక్తి, అతని కుటుంబ నేపథ్యం, మొక్కు తీర్చే క్రమంలో ఎదురయ్యే సామాజిక-ఆర్థిక ఇబ్బందులు కేంద్ర బిందువుగా ఉంటాయి. జాతర సమయంలో ఆసాది కళాకారులు అమ్మవారి కథను చెప్పే విధానం, వారి పాటలు, గొల్లభామ వేషాలు లేదా వీరన్న కథల శైలిని రచయిత ఈ కథలో సజీవంగా చిత్రించారు. ఇది కేవలం ఒక ఆచారం మాత్రమే కాకుండా, అట్టడుగు వర్గాల జీవన పోరాటానికి ప్రతీకగా కనిపిస్తుంది.
ఈ కథను కేవలం ఒక భక్తి కథగా కాకుండా, సామాజిక కోణంలో విశ్లేషించాల్సి ఉంది. జాతరలో ఆసాది కులస్తులు చేసే పనులు కేవలం వినోదం కోసం కాకుండా, వారి కుల వృత్తిగా, సంస్కృతిని కాపాడుకునే బాధ్యతగా సాగుతాయి. అయితే, ఆధునిక కాలంలో ఈ కళలకు లభిస్తున్న ఆదరణ లోపించడం, ఆర్థిక ఇబ్బందులు కథలో స్పష్టంగా ప్రతిఫలిస్తాయి.
మునెయ్య మొక్కు అనేది కేవలం దేవుడిపై నమ్మకం మాత్రమే కాదు.. అది పేదరికం, అనారోగ్యం, నిస్సహాయతల నుండి గంగమ్మ తల్లి మమ్మల్ని కాపాడుతుందనే గాఢమైన నమ్మకం. రచయిత ఈ అంశాన్ని చాలా స్వాభావికంగా మలిచారు. రాయలసీమ మాండలికం, జానపద పదజాలం ఈ కథకు ప్రాణం పోశాయి. ఆసాది వాళ్ళు మాట్లాడే భాష, జాతరలో వినిపించే నినాదాలు, పాటల చరణాలు కథలోని వాస్తవికతను పెంచాయి.
పాత్రల భావోద్వేగాలు, జాతర రణగొణ ధ్వనులు, పసుపు-కుంకుమలు, డప్పు చప్పుళ్ల మధ్య మునెయ్య పడే తపన పాఠకుడిని నేరుగా జాతర ప్రదేశంలో నిలబెట్టిన అనుభూతిని ఇస్తుంది. జానపద కళారూపాలు కనుమరుగవుతున్న తరుణంలో, ఆసాదిల సంప్రదాయాలను అక్షరబద్ధం చేయడం గొప్ప విషయం. ఇది భావి తరాలకు ఒక సాంస్కృతిక రికార్డులా ఉపయోగపడుతుంది.
కొన్నిసార్లు ఇలాంటి కథలు కేవలం భక్తి, మూఢనమ్మకాల చుట్టూనే తిరుగుతున్నాయా లేక వాటి వెనుక ఉన్న ఆర్థిక అసమానతలను బలంగా ఎత్తిచూపుతున్నాయా అనే కోణంలో రచయిత మరింత లోతుగా దృష్టి పెట్టాల్సి ఉంటుంది. మొక్కుల పేరుతో పేద ప్రజలు అప్పులపాలయ్యే వైనాన్ని కేవలం సంప్రదాయంగా చూపడమే కాకుండా, దానిపై ఒక సూక్ష్మమైన విమర్శనాత్మక దృక్పథం ఉంటే కథ మరింత లోతుగా ఉండేది అనిపిస్తుంది.
సాధారణ సమాజంలో అణచివేతకు గురైన దళిత వర్గానికి చెందిన ఆసాదులు గంగమ్మ జాతరలో ప్రధాన పూజారులుగా, దేవత ప్రతినిధులుగా వ్యవహరిస్తారు. జాతర సమయంలో ఆసాదుల అంగీకారం, వారి పాటలు, కర్మకాండలు లేనిదే జాతర జరగదు. సామాజికంగా వెనుకబడిన వర్గాలకు ఒక ముఖ్యమైన ఉత్సవంలో లభించే ఈ “ధార్మిక/సాంస్కృతిక నాయకత్వం” జానపద వ్యవస్థలోని విశేషమైన అంశం.అది కథలో చెప్పినట్లుగా రాను రానూ వారి చేయి జారిపోయి అగ్ర కుల ఆసాముల కనుసన్నలలో ఉండిపోయింది. దానిని కూడా వారు లాభనష్టాల, పెత్తందారీ దృష్టి తోనే చూడడం జరిగింది.
ఆసాదులు వాయించే పంబ జంట (పంబల వాయిద్యం), చిన్న డప్పు వాయిద్యం వారు పాడే సుదీర్ఘమైన మౌఖిక కావ్యాలు ఈ జాతరకు జీవగర్ర. రూపాయి పుస్తకాల్లో దొరకని అపురూపమైన జానపద కథలను, గ్రామ దేవతల పుట్టుపూర్వోత్తరాలను ఆసాదులు మౌఖికంగా తరం నుంచి తరానికి అందిస్తున్నారు. వీరి గొంతులోంచి వచ్చే ఉద్వేగభరితమైన పాటలు, దేవతను ఆవాహన చేసే శక్తివంతమైన రీతి జానపద సంగీత ప్రక్రియలో ఒక అరుదైన నమూనా.
తిరుపతి గంగమ్మ జాతర వంటి ఉత్సవాలలో ప్రజలు రకరకాల వేషాలు (తోటి వేషం, దొర వేషం, మాతంగి వేషం మొదలైనవి) వేస్తారు. ఉన్నత వర్గాల వారు సైతం అట్టడుగు వర్గాల వేషధారణ ధరించి తమ అహంకారాన్ని తగ్గించుకోవలసి రావడం ఇందులోని మరో ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక కోణం. ఆసాదులు పాడే పాటల ద్వారా దేవుడి దృష్టిలో, దేవత ఉత్సవంలో అందరూ సమానమే అనే భావన వ్యక్తం అవుతుంది. గంగమ్మ జాతర అనేది కేవలం ఒక పండుగ మాత్రమే కాదు.. అది గ్రామానికి వచ్చే తెగుళ్లు, వర్షాభావం, రోగాలు దూరమవ్వాలని జరుపుకునే ప్రకృతి ఆరాధన. గంగమ్మను ఉగ్రరూపిణిగా, సమస్త జీవకోటిని కాపాడే అమ్మతల్లిగా భావిస్తారు. ఆసాదులు చేసే శాంతి ప్రక్రియలు (బలి విధానాలు, వేప ఆకుల వాడకం, పసుపు-కుంకుమ శాంతి రూపాలు) పురాతనమైన గ్రామీణ ఆరోగ్య విధానాలు పల్లె పర్యావరణ అనుబంధాన్ని సూచిస్తాయి.
గ్రామ దేవతల వ్యవస్థలో అమ్మవారి ఉగ్రరూపం, న్యాయపాలన ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి. సమాజంలో దుష్ట శిక్షణకు, శిష్ట రక్షణకు స్త్రీ రూపమైన గంగమ్మే శరణ్యమని నమ్మడం ద్రావిడ సంస్కృతిలోని స్త్రీ శక్తి ప్రాధాన్యతను ఎలుగెత్తి చాటుతుంది. ఇది ఒక రకంగా పితృ స్వామ్యానికి వ్యతిరేకంగా నిలుస్తుంది.
సంగ్రహంగా చెప్పాలంటే, ఆసాది వాళ్ళు నిర్వహించే గంగమ్మ జాతర అనేది కేవలం మతపరమైన ఆచారం కాదు. అది జానపద కళారూపాల సంగమం, మౌఖిక సాహిత్య నిధి, సామాజిక సమతను కోరుకునే ఒక గొప్ప సాంస్కృతిక వేదిక. మొత్తంగా “మునెయ్య మొక్కు” కథ గంగమ్మ జాతర సంస్కృతిని, ముఖ్యంగా ఆసాది వాళ్ల జీవన శైలిని, వారి సాంస్కృతిక కళా రూపాల గొప్పతనాన్ని కళ్లకు కట్టినట్లు చూపడంలో విజయవంతమైంది.
ఇది కేవలం ఒక మునెయ్య మొక్కు కథ మాత్రమే కాదు, ఒక సామాజిక వర్గం ఆత్మఘోష , సాంస్కృతిక అస్తిత్వానికి ప్రతీక. చిత్తూరు మాండలికపు సొగసులతో, ఉద్వేగభరితమైన కథనంతో భూక్యా గోపి నాయక్ ఒక గొప్ప సాంస్కృతిక విజయాన్ని ఈ కథలో నమోదు చేశారు.
2. జరీనా – కవి యాకూబ్ – తెలుగుప్రభ
మహిళా సాధికారత, విద్య ద్వారా స్త్రీ సాధించే ఆత్మగౌరవ వికాసం, తన జీవితాన్ని తానే నిర్మించుకునే స్వతంత్ర వ్యక్తిత్వం ఇతివృత్తంగా తెలుగుప్రభ ఆదివారం అనుబంధంలో ప్రచురితమైన కవి యాకూబ్ గారి కథ ‘జరీనా’. ముస్లిం సామాజిక నేపథ్యంలో ఒక సాధారణ బాలిక తన ప్రమేయం లేకుండా తనపై రుద్దబడిన వివాహ బంధం, ఆపై ఎదురైన ఒంటరితనం, సమాజపు నిందల నుంచి ఫీనిక్స్ పక్షిలా ఎగిసిపడి విశ్వవిద్యాలయ ఆచార్యురాలిగా, స్వతంత్ర భావాలు గల స్త్రీగా ఎలా ఎదిగిందో ఈ కథ అత్యంత సహజంగా, ఆలోచనాత్మకంగా ఆవిష్కరించింది. కవిగా, విమర్శకుడిగా సుపరిచితులైన యాకూబ్ గారు ఈ కథలో జరీనా అంతరంగాన్ని సున్నితమైన తాత్వికతతో పొరలు పొరలుగా విప్పి చూపారు.
పదకొండేళ్ల వయసులో ఏడవ తరగతి చదువుతున్నప్పటి నుంచే పుస్తకాలలోని అక్షరాల కంటే తన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచాన్ని చదవడంలో ఆసక్తి చూపిన జరీనా కలలను, పెద్దలు ఆమె అభిప్రాయం అడగకుండానే అన్వర్‌తో నికాహ్ జరిపించడం ద్వారా చిదిమేస్తారు. అన్వర్ మనసులో మరో అమ్మాయి ఉండటం వల్ల జరీనా ఉనికిని కనీసం గుర్తించకపోవడం, ఎనిమిదేళ్ల పాటు ఆమె బాల్యం, యవ్వనం మౌన రోదనలోనే కరిగిపోవడం పాఠకులను కలచివేస్తుంది. అయితే జరీనా పాత్రలోని అసలైన ఔన్నత్యం ఆమె తన గర్భంలోని బిడ్డను భర్తను మార్చే సాధనంగా చూడ నిరాకరించినప్పుడే బయటపడుతుంది. “నన్ను పట్టించుకోని మనిషి తనకు బిడ్డ పుట్టిందని మారతాడా అమ్మీ? పుట్టే బిడ్డను మనిషిని మార్చే సాధనంగా చూడలేను” అని తల్లి రజియాతో జరీనా అనే మాటలు ఆమెలోని పరిణతికి అద్దం పడతాయి.
విడాకుల అనంతరం పుట్టింట్లో అన్న రఫీ భార్య తమ్ముడు హసన్ పెళ్లి ప్రస్తావన తేవడం, దానికి వదిన గగ్గోలు పెట్టి నిందలన్నీ ఒంటరి స్త్రీ అయిన జరీనాపైనే మోపడం సమాజంలో ఒంటరి మహిళలు ఎదుర్కొనే వివక్షను కళ్లకు కడుతుంది. ఆ సంక్షోభం నుంచే జరీనా తన జీవితాన్ని కాపాడుకోవడానికి ‘చదువు’ను ఆయుధంగా ఎంచుకుంటుంది. రాత్రిపూట అందరూ నిద్రపోయాక పాత పుస్తకాలు తెరిచి పదో తరగతి పరీక్షలు రాయడం, “వాళ్లను అందుకోవడానికా నేను చదువుకుంటున్నది? లేక నన్ను నేను తిరిగి పొందడానికా?” అని తనను తాను ప్రశ్నించుకోవడం కథకు తాత్విక బలాన్ని చేకూర్చింది. స్నేహితురాలు సల్మా అండతో, పరిశోధన గైడ్ ప్రొఫెసర్ రామచంద్రం ప్రోత్సాహంతో ఎం.ఏ., పిహెచ్.డి పూర్తి చేసి కళాశాల లెక్చరర్‌గా ఉద్యోగం సాధించే ప్రస్థానం ఎందరో మహిళలకు స్ఫూర్తిదాయకం. “అన్యాయం జరగడం ఇతరుల తప్పు కావచ్చు, కానీ వాటన్నింటినీ తన వ్యక్తిత్వ లోపంగా భావించడం మాత్రం తనకు తాను చేసుకున్న అన్యాయం” అనే జరీనా ఆత్మపరిశీలన కథలోని అత్యంత శక్తిమంతమైన భావన.
తన జీవితంలోకి వచ్చిన ఆనంద్ ప్రేమను స్వీకరించేటప్పుడు కూడా జరీనా ఆధారపడే బలహీనురాలిగా కాకుండా, తన అస్తిత్వాన్ని నిలుపుకుంటూనే మరొకరితో జీవించే సమాన భాగస్వామిగా నిర్ణయం తీసుకుంటుంది. తండ్రి సలీం ఆశీస్సులతో రిజిస్ట్రార్ కార్యాలయంలో పెళ్లి చేసుకుంటూ “నా జీవితంలో మొదటిసారి నా సంతకం నాకే చెందిందనిపిస్తోంది” అనడం స్త్రీ విముక్తికి నిలువెత్తు సంతకం. తన పిల్లలను స్వతంత్ర ఆలోచనలతో పెంచడమే కాకుండా, సాహిత్య సభలో కలిసిన యువతికి ధైర్యాన్ని నూరిపోస్తూ, “ఇన్నాళ్లూ జరీనా జీవితానికి ఇతరులు పేర్లు పెట్టారు, ఇప్పుడు తన జీవితానికి తానే అర్థం రాసుకుంది” అని ముగించిన తీరు కవి యాకూబ్ గారి శిల్ప సౌందర్యానికి, అభ్యుదయ దృక్పథానికి నిదర్శనం.
3. దీపావళి – దేవీప్రసాద్ ఒబ్బు – ఆదివారం వార్త
మానవ సంబంధాలలోని ఆర్ద్రతను, కన్నపేగు మమకారాన్ని, పెంచిన ప్రేమలోని ఔదార్యాన్ని సున్నితంగా మేళవించి ఆదివారం వార్తలో దేవీప్రసాద్ ఒబ్బు అందించిన కమనీయ కుటుంబ కథ ‘దీపావళి’. బిడ్డను కోల్పోయిన తల్లిదండ్రుల పదిహేనేళ్ల నిరీక్షణ, ఆ కడుపుకోత నుంచి పుట్టిన సేవాభావం చివరకు వారి జీవితంలో ఎలాంటి వెలుగులు నింపాయో రచయిత ఎంతో హృద్యంగా, సరళమైన కథన శైలిలో ఆవిష్కరించారు. కథలోని ప్రతి సన్నివేశం తెలుగు కుటుంబాలలోని ఆప్యాయతలను, సంస్కారాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ పాఠకులను ఆకట్టుకుంటుంది.
అగ్రికల్చరల్ డిపార్ట్‌మెంట్‌లో ఆఫీసర్‌గా రిటైర్ అయిన ఆనందరావు, ఆయన భార్య ఆమని తమ ఏకైక కుమార్తె దీపను ఐదేళ్ల వయసులో కోటప్పకొండ తిరునాళ్లలో పోగొట్టుకుంటారు. ఆనాటి నుంచి పదిహేను సంవత్సరాల పాటు ఆ దంపతులు తమ దుఃఖాన్ని కేవలం కన్నీళ్లకే పరిమితం చేయకుండా, ప్రతి ఏటా పాప పుట్టినరోజున అనాథాశ్రమంలోని చిన్నారులకు కొత్తబట్టలు, పుస్తకాలు, భోజన వసతి కల్పిస్తూ తమ మాతృ, పితృ వాత్సల్యాన్ని సమాజంలోని అనాథ పిల్లలకు పంచడం వారి ఉన్నత వ్యక్తిత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది. రచయిత కథను ప్రారంభించిన తీరులోనే ఆ దంపతుల సంస్కారం పాఠకుల మనసు గెలుచుకుంటుంది.
కథా గమనంలో ఎదురింట్లో తెనాలి నుంచి తిరుపతికి వచ్చి అద్దెకు దిగిన రత్తాలు కుటుంబం ప్రవేశించడంతో కథలో ఆసక్తికరమైన మలుపు తిరుగుతుంది. రత్తాలు కలుపుగోలుతనం, ఆమె భర్త ఆనందరావుతో కలిసి వాకింగ్‌కు వెళ్లడం, మూడు నెలల తర్వాత ఇంజినీరింగ్ చదువుతున్న వారి కూతురు కావ్య ఇంటికి రావడం సహజంగా చిత్రించబడ్డాయి. కావ్యను చూడగానే ఆమని మనసులో తన కూతురు దీప గుర్తుకురావడం, టమోటాల కోసం వచ్చిన ఆ అమ్మాయికి ప్రేమగా బొబ్బట్లు పెట్టి పంపడం, ఆ ఇద్దరి మనసుల్లోనూ ఒకరి పట్ల ఒకరికి తెలియని ఆత్మీయ బంధం అల్లుకోవడం రచయిత కన్నపేగు బంధాన్ని చిత్రించిన తీరుకు తార్కాణం.
కావ్యకు జ్వరం వచ్చినప్పుడు ఆమెను చూడటానికి మొదటిసారి రత్తాలు ఇంటికి వెళ్లిన ఆమని, బెడ్రూమ్ గోడపై ఉన్న తన కూతురు చిన్ననాటి ఫొటోను చూసి నిజం తెలుసుకునే సన్నివేశం ఉత్కంఠభరితంగా సాగుతుంది. పెళ్లై ఐదేళ్లయినా పిల్లలు లేని రత్తాలు దంపతులు కోటప్పకొండ తిరునాళ్లలో దొరికిన దీపను కావ్యగా పేరు మార్చి అల్లారుముద్దుగా పెంచుకోవడం, ఆ పాప వచ్చిన వేళావిశేషం వల్లే తమకు కొడుకు విశాల్ పుట్టాడని ఆ బిడ్డను కంటికి రెప్పలా చూసుకోవడం రత్తాలు పాత్రపై పాఠకులకు సానుభూతి కలిగేలా చేస్తుంది. అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా, పెంచిన తల్లిని వదిలి రానని కావ్య అన్నప్పుడు, స్వయంగా రత్తాలే కల్పించుకుని “నీవు తప్పిపోయినప్పటి నుంచి అక్క ఎంత కడుపుకోత అనుభవించిందో, నీ కోసం ఎన్ని పూజలు, వ్రతాలు చేసిందో ఈ మూడు నెలల్లో నేను చూశాను. మేం చేసిన తప్పిదాన్ని సరిదిద్దుకునే అవకాశం మాకు ఇవ్వు కావ్య” అని నచ్చజెప్పి కన్నతల్లికి బిడ్డను అప్పగించడం మానవత్వానికి పరాకాష్ట. ఎవరినీ నేరస్తులుగా నిలబెట్టకుండా, ఇరు కుటుంబాల మధ్య ప్రేమ బంధాన్ని నిలుపుతూ దీపావళి పండుగ వేళ ఆనందరావు, ఆమనిల ఇంట కోటి కాంతులు వెలిగించిన దేవీప్రసాద్ ఒబ్బు గారి సానుకూల దృక్పథం ఎంతో ప్రశంసనీయం.
4. బైరాగి – మణి వడ్లమాని – సాక్షి ఫన్డే
సామాన్య మానవుల జీవితాల వెనుక ఉండే అసామాన్యమైన త్యాగాన్ని, రక్తసంబంధాలకు అతీతమైన నిస్వార్థ వాత్సల్యాన్ని గోదావరి నదీ ప్రవాహ సాక్షిగా ఆవిష్కరించిన మణి వడ్లమాని గారి హృద్యమైన కథ ‘బైరాగి’. సాక్షి ఫన్డే అనుబంధంలో ప్రచురితమైన ఈ కథ, సమాజం దృష్టిలో ఏ గుర్తింపూ లేని ఒక సంచార బైరాగి గుండెల్లో దాగి ఉన్న మాతృహృదయాన్ని ఎంతో ఆర్ద్రంగా ఆవిష్కరించింది. మణి వడ్లమాని గారి రచనా శైలి గోదావరి అలల వలె ప్రశాంతంగా, గంభీరంగా సాగుతూ పాఠకులను ఆద్యంతం కట్టిపడేస్తుంది.
కథా ప్రారంభంలో పుష్కరరేవు గట్టుమీద ఉదయ సూర్యబింబం లేతగులాబీలా విచ్చుకోవడం, పిల్లల ఈతలు, రావిచెట్టు మీది కాకుల అరుపులు, బ్రిడ్జి మీదుగా కూత వేసుకుంటూ వెళ్లే రైలు, ఆంజనేయస్వామి గుడి పూజారి పలకరింపులతో రచయిత్రి ఒక సజీవమైన గోదావరి తీరపు చిత్రపటాన్ని మన కళ్ల ముందు ఆవిష్కరించారు. డెబ్బై ఏళ్ల వయసు, బవిరిగడ్డం, ముడతల ముఖం, విభూతి రేఖలు, కాషాయ వస్త్రాలతో కనిపించే బైరాగికి ఆ గోదావరి రేవే ఇల్లూ వాకిలీ. అయితే సంసార బంధాలు లేని ఆ విరాగి జీవితంలోకి గోదావరి మెట్ల మీద అవకరంతో ఎవరో వదిలేసి వెళ్లిన పసిబిడ్డ ‘కిట్టప్ప’ ప్రవేశించడంతో అతని జీవితానికి ఒక గొప్ప ఆశయం ఏర్పడుతుంది.
అవకరం ఉందని కన్నవారే బరువుగా భావించి వదిలేసిన ఆ బిడ్డకు తనకిష్టమైన కృష్ణుడి పేరు పెట్టుకుని, తల్లీతండ్రీ తానే అయి పదమూడేళ్ల పాటు సాకడంలో బైరాగిలోని నిజమైన దైవత్వం కనిపిస్తుంది. చిడతలు వాయిస్తూ “రామనామము రమ్యమైనది” అని బైరాగి పాడుతుంటే, చిరిగిన బట్టల్లో ఉన్నా ముఖం నిండా వెలుగుతో కిట్టప్ప జోలె పట్టుకుని గొంతు కలుపుతూ నడిచే దృశ్యం, ఆకలితో వచ్చిన కిట్టప్పకు బాదంచెట్టు ఆకు కడిగి అందులో అన్నం పెట్టి తాను కూడా తినే సన్నివేశం పాఠకుల హృదయాలను ద్రవింపజేస్తాయి.
పుష్కరాల రాత్రి భక్తుల రద్దీలో రేవు మెట్ల దగ్గర జరిగిన తొక్కిసలాటలో కిట్టప్ప ఎక్కడున్నాడోనని తల్లడిల్లి, ఆ వయసులోనూ జనారణ్యంలోకి వెళ్లి ప్రాణాలు కోల్పోయిన బైరాగి త్యాగం అజరామరమైనది. మరునాడు ఉదయం తీగ మీద ఆరిన కాషాయ బట్టలు, మెట్ల మీద విరిగిపడిన చిడతలు మాత్రమే మిగిలి ఉండటం, నిన్నటి వరకు “నీకెందుకయ్యా ఈ లంపటం” అన్న పూజారే కన్నీరు పెట్టుకోవడం కథలో కరుణ రసాన్ని పతాక స్థాయికి చేర్చింది. బైరాగి లేకపోయినా ఆ గోదావరి తీరపు మనుషుల్లోని మానవత్వం చావలేదనడానికి నిదర్శనంగా, ఇడ్లీ సెంటర్ సీతమ్మ అనాథైన కిట్టప్పను చేరదీసి పనిలో పెట్టుకోవడం, కిట్టప్పను ఎగతాళి చేసిన గుమస్తా గవర్రాజును ఒక్క చూపుతో మందలించడం, తోపులాటలో మరణించిన రిక్షా రమణయ్య కోసం కిట్టప్ప భోరున ఏడ్చినప్పుడు సీతమ్మ కరిగి మరో గోదావరి అవ్వడం అద్భుతంగా చిత్రించబడ్డాయి. “లోకం దృష్టిలో ధీర నాయకులే గొప్పవాళ్లు కావచ్చు, కానీ ఈ సామాన్యుల జీవితాలకూ ఒక అర్థం ఉంటుంది. ఈ సామాన్య జీవితమే వాళ్లకొక ఆశయం. అదొక దీపం” అంటూ రచయిత్రి పలికిన తాత్విక ముగింపు ఈ కథను ఒక గొప్ప సాహిత్య ఖండికగా నిలబెట్టింది.
5. ఆ మెడలో ద్రవ్యం కలదు – నేతి సూర్యనారాయణ శర్మ – నమస్తే తెలంగాణ బతుకమ్మ
చరిత్రకూ, వర్తమాన జీవిత విషాదానికీ, ఉపనిషత్తుల తాత్వికతకూ వారధి కడుతూ నమస్తే తెలంగాణ బతుకమ్మ అనుబంధంలో ప్రచురితమైన నేతి సూర్యనారాయణ శర్మ గారి అపురూప చారిత్రక కథ ‘ఆ మెడలో ద్రవ్యం కలదు’. ‘నమస్తే తెలంగాణ – ముల్కనూరు సాహితీపీఠం’ 2026 కథల పోటీలో ప్రత్యేక బహుమతి పొందిన ఈ కథ, పానుగల్లు ఛాయా సోమేశ్వరాలయ నిర్మాణ రహస్యాన్ని, కందూరి చోడుల , కాకతీయుల చారిత్రక ఘట్టాలను, ఒక సామాన్య సైనికుడి కుటుంబానికి జరిగిన తీరని వేదనను అద్భుతమైన శిల్ప నైపుణ్యంతో సమన్వయం చేసింది.
కథా శిల్పంలో రచయిత ఎంచుకున్న ‘వెలుగు – నీడ’ (ఛాయ) ప్రతీక ఆద్యంతం ఒక కవితాత్మక అంతస్సూత్రంలా ప్రవహిస్తుంది. భర్తను కోల్పోయి పాతికేళ్ల వయసులోనే వైధవ్యాన్ని మోస్తున్న చంద్రమ్మ, తన వెలుగు ఏనాడో మాసిపోయిందని, నీడలాంటి తనను ఇక్కడే వదిలేసి వెళ్లిపోయిందని అనుకుంటూ ఉదయ సముద్రం ఒడ్డున నడిచే దృశ్యంతో కథ గంభీరంగా మొదలవుతుంది. అక్కడి నుంచి సా.శ. 1136లో ఏరువ సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించిన కందూరి ఉదయన చోడ మహారాజు ఉదయాదిత్య సముద్రాన్ని తవ్వించడం, ఆయన కుమారులు భీమదేవ, గోకర్ణదేవుల కాలంలో శిల్పి సాయణ్ణ అద్భుత ప్రతిభతో పానుగల్లులో త్రికూటాలయమైన అభినవ సోమనాథాలయాన్ని (ఛాయా సోమేశ్వరాలయం) నిర్మించడం వంటి చారిత్రక వివరాలను రచయిత ఎంతో పరిశోధనాత్మకంగా పొందుపరిచారు.
ముఖ్యంగా ఆలయ కుంభాభిషేక సమయంలో పురోహితుడు దామోదర భట్టు ఆత్మలింగ ప్రాశస్త్యాన్ని వివరిస్తూ, ఉపనిషత్తుల ప్రకారం ఆత్మను తెలుసుకోవడానికి ఉన్న నాలుగు ఉపాయాలను (అద్దంలో ప్రతిబింబం, నీటిలో ప్రతిబింబం, కల, వెలుగు-నీడలు) వివరించే ఘట్టం కథకు అమోఘమైన తాత్విక గంభీరతను అందించింది. ఈ చారిత్రక, ఆధ్యాత్మిక నేపథ్యంలోకి పూలజడలు అల్లే వంశపు యువతి చంద్రమ్మ, ఓరుగల్లు సైనికుడు మల్లన్నల సున్నితమైన ప్రేమకథను రచయిత ఎంతో రమణీయంగా అల్లారు. వాన చినుకుల్లో మల్లన్న గొడుగు పట్టడం, కల్యాణ మంటపంలో మువ్వల పట్టీలు తొడగడం, దేవాలయాలను మరియు చంద్రమ్మ లాంటి వారిని కాపాడటమే తన విధి అని చెప్పి ఆమెను మనువాడటం పాఠకులకు మధురమైన అనుభూతిని పంచుతాయి.
అయితే సా.శ. 1310లో అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ సేనాని మాలిక్ కాఫర్ ఓరుగల్లును ముట్టడించి, హోయసలకు వెళ్తూ పానుగల్లు ఛాయా సోమేశ్వరాలయంపై దాడి చేసే సన్నివేశం అత్యంత ఉద్వేగభరితంగా చిత్రించబడింది. ఫాల్గుణ పౌర్ణమి నాడు సంపూర్ణ చంద్రగ్రహణ వేళ గర్భాలయంలో శ్వేతనాగులు చుట్టుముట్టడం, గ్రహణ సమయంలో వెలుగులు చిమ్మే సూర్యలింగాన్ని వజ్రమని భ్రమపడి కాఫర్ బద్దలు కొట్టడం, నంది మెడపై ఉన్న “ఆ మెడలో ద్రవ్యం కలదు” అనే వాక్యాన్ని యుద్ధఖైదీగా ఉన్న మల్లన్న చేత చదివించి, ధనం దొరకలేదన్న ఆగ్రహంతో నందులతో పాటు మల్లన్న మెడను కూడా నరికివేయడం చరిత్రలోని రక్తసిక్త అధ్యాయాన్ని కళ్లముందు నిలుపుతుంది. “నీ నీడలా నన్ను చూసుకో” అని మాట ఇచ్చిన మల్లన్న అమరుడైపోగా, మధ్యాహ్నపు ఎండలో తన నీడ తనపైనే పడుతుండగా నడుస్తున్న చంద్రమ్మ వేదనతో కథను ముగించిన తీరు నేతి సూర్యనారాయణ శర్మ గారి కథన ప్రతిభకు నీరాజనం పడుతుంది.
6. చెట్టు సాక్ష్యం – భూక్యా గోపి నాయక్ – ప్రజాశక్తి స్నేహ
(సమీక్ష : వంకిరెడ్డి రెడ్డెప్పరెడ్డి)
తను రాసిన రెండు కథలు ఒకే వారంలో రెండు వేర్వేరు పత్రికల్లో ప్రచురణ కావడం కథా రచయితగా గోపీ నాయక్ గారు సాధించిన సాహిత్య విజయం. ఆ రెండు కథల్లో “చెట్టు సాక్ష్యం” నన్నెంతో ఆకట్టుకుంది. పురాతనమైన ఇప్పచెట్టుది ఇందులో ప్రధాన పాత్ర. కథ ప్రారంభంలోనే పాఠకుడు ఆ చెట్టు కుదుళ్లలో ఇమిడి పోతాడు.
మిగతా పాత్రలు ఆ చెట్టుకున్న కొమ్మల్లా, రెమ్మల్లా, రాలిన పువ్వుల్లా, సజీవంగా పాఠకులను నిలువునా అల్లుకుంటాయి. పత్రాలు లేని భూములను గురించిన కథ ఇది. పత్రాలు లేని భూముల్లో సేద్యం చేసుకుంటున్న ఒక ఊరి కథ. పత్రాలు లేని భూములకు సాక్ష్యంగా నిలిచిన ఇప్పచెట్టు కథ. ఇప్పచెట్టు చెప్పలేని సాక్ష్యాన్ని నమ్మి భూమి పత్రాలు సృష్టించి ఓ ముదుసలికి పత్రాలు అందించిన ఓ ఉదోగస్థుడి కథ. కథ చదవడం ముగించాక, ఈ దేశం, ఈ రాష్ట్రం ఈ కథలో దర్శనం ఇచ్చే ప్రకృతిలో భాగమైపోతే ఎంత బాగుండు అనిపించింది. ఇక్కడి మనుషులు అలాంటి నిస్వార్థ జీవులుగా పునర్జీవితులైతే ఎంత గొప్ప జీవితం అయ్యేది అనిపించింది.
ఇంత గొప్ప మానసిక ఆనందం అందించిన కథను రాసిన గోపీ నాయక్ గారికి హృదయ పూర్వక అభినందనలు
7. బుజ్జిగాడు – తాతా కామేశ్వరి – నవతెలంగాణ సోపతి
పేదరికం మనిషిని ఎంతటి నిస్సహాయ స్థితిలోకి నెట్టినా, పసిపిల్లల స్వచ్ఛమైన ప్రేమ తల్లి గుండెలో ఎలాంటి ఆత్మవిశ్వాసాన్ని, స్వాభిమానాన్ని మేల్కొలుపుతుందో హృద్యంగా చిత్రించిన కథ తాతా కామేశ్వరి గారి ‘బుజ్జిగాడు’. నవతెలంగాణ ఆదివారం అనుబంధం ‘సోపతి’లో ప్రచురితమైన ఈ కథ, కరోనా మహమ్మారి సృష్టించిన కుటుంబ విషాదాల నేపథ్యంలో ఒక ఒంటరి తల్లి జీవన పోరాటాన్ని ఎంతో సహజంగా, సున్నితమైన భావోద్వేగాలతో ఆవిష్కరించింది.
కథానాయిక లక్ష్మి చిన్నతనం నుంచే తల్లిదండ్రులను కోల్పోయి మామయ్య ఇంట్లో పెరిగి, రమేష్‌ను వివాహం చేసుకుని ముగ్గురు పిల్లలతో సంతోషంగా జీవిస్తున్న తరుణంలో, కరోనా మహమ్మారి భర్త రమేష్‌తో పాటు చిన్న కొడుకు చిన్నాను కూడా బలి తీసుకోవడం పాఠకుల హృదయాన్ని బరువెక్కిస్తుంది. ఫ్యాక్టరీ మూతపడి, దాచుకున్న డబ్బు కరిగిపోయి, ఏడేళ్ల బుజ్జిగాడు మరియు చిన్నవాడైన చంటిని పోషించడానికి ఇరుగుపొరుగు బట్టలు కుడుతూ లక్ష్మి పడే కష్టం మన చుట్టూ ఉన్న ఎందరో శ్రమజీవుల జీవితాలకు ప్రతిరూపం. తండ్రి చనిపోయినప్పటి నుంచి పాల ముఖం ఎరుగకపోయినా, పంచదార వేసిన వేడి జావ తాగి బుద్ధిగా ప్రభుత్వ పాఠశాలకు వెళ్లే ఏడేళ్ల బుజ్జిగాడి పాత్రను రచయిత్రి ఎంతో ముద్దుగా, సజీవంగా మలిచారు.
పెరుగుతున్న ఖర్చులకు చేతిలో చిల్లిగవ్వ ఆడని స్థితిలో, టీవీలో చూసిన ఒక వార్త స్ఫూర్తితో ఆదివారం నాడు కొమురు జాతరలో బుజ్జిగాడికి గాంధీ తాత వేషం వేయించి నాలుగు డబ్బులు సంపాదించాలని లక్ష్మి అనుకోవడం ఆమె నిస్సహాయతను చూపుతుంది. గుడి పూజారి రామాచార్యులు గారి ఆశీస్సులతో, స్కూల్ టీచర్ రమా మేడమ్ సహాయంతో గాంధీ వేషం కట్టిన బుజ్జిగాడు, జాతరలో తన ఈడు పిల్లలంతా రంగుల రాట్నాలు ఎక్కుతూ బొమ్మలు కొనుక్కుంటున్నా ఏమీ అడగకుండా, ఎండలో చాప మీద నిలబడి ‘రఘుపతి రాఘవ రాజారామ్’ భజనను మధురంగా పాడటం ఆ పసివాడి అకాల పరిణతిని కళ్లకు కడుతుంది. తల్లి ముఖంలో నవ్వు చూడాలనే ఆ చిన్నారి తపన ప్రతి పాఠకుడి గుండెను కదిలిస్తుంది.
కథకు ప్రాణప్రదమైన ఘట్టం ఆ రాత్రి ఇంట్లో జరుగుతుంది. జాతరలో వచ్చిన వెయ్యి రూపాయలతో పిల్లలకు బుడగలు, చేగోడీలు, పీచుమిఠాయి కొనిపెట్టి పడుకున్న లక్ష్మికి, నిద్రలో బుజ్జిగాడు ఏడుస్తూ “అమ్మా.. ఏడవకు అమ్మా, నేను వేషం కట్టి నీకు బోలెడు డబ్బులు తెస్తాను.. నువ్వు ఏడిస్తే నాకు నచ్చదు” అని కలవరించడం విని కనువిప్పు కలుగుతుంది. తన కష్టం ఆ పసి మనసును ఎంతగా గాయపరిచిందో గ్రహించిన ఆ తల్లి, “చిన్న పిల్లాడి చేత వేషం కట్టించినప్పుడు ఎక్కడికి పోయింది నా సిగ్గు? బుజ్జిగాడి వద్ద ఈనాడు ఒక మంచి పాఠం నేర్చుకున్నాను. ఇకనుండి బుజ్జిగాడు కాదు, నేనే బయటకు వెళ్లి పని చేస్తాను” అని దృఢ సంకల్పం తీసుకోవడం కథను ఉన్నత శిఖరానికి చేర్చింది. కిటికీ బయట లేత సూర్యకిరణాలు చీకటిని పారద్రోలుతున్న వేళ లక్ష్మి మనసులో ఆశల ప్రకాశం నిండటంతో ముగిసే ఈ కథ, బాల్యాన్ని గౌరవించాలని, శ్రమయేవ జయతే అని చాటిచెప్పిన ఉత్తమ కథ.
8. ఇలవేల్పులు – బంధకవి రమణ – విశాలాంధ్ర
గంభీరమైన సామాజిక, తాత్విక కథల మధ్య పాఠకులకు స్వచ్ఛమైన చిరునవ్వుల జల్లును పంచిపెడుతూ విశాలాంధ్ర ఆదివారం అనుబంధంలో ప్రచురితమైన బంధకవి రమణ గారి హాస్య కథ ‘ఇలవేల్పులు’. నేటి పట్టణ, మధ్యతరగతి కుటుంబాలలో పనిమనిషి పాత్ర ఎంత కీలకమైనదో, ఆమె ఒక్కరోజు చెప్పాపెట్టకుండా మానేస్తే ఇళ్లలో ఎలాంటి ‘యుద్ధ వాతావరణం’ ఏర్పడుతుందో రచయిత అత్యంత చమత్కారంగా, సహజమైన సంభాషణలతో చిత్రించారు. దైనందిన జీవితంలోని ఒక సాధారణ సంఘటనను తీసుకుని దానికి సునిశితమైన హాస్యపు మెరుగులు దిద్దడంలో రచయిత కృతకృత్యులయ్యారు.
ఉదయాన్నే శ్రీమతి చేతిలో ఫోన్ పట్టుకుని ధుమధుమలాడుతూ “ఈ రోజు మన ఇలవేల్పు రాదుట” అని ప్రకటించడంతోనే కథ సరదాగా మొదలవుతుంది. పనిమనిషి ‘కళ’ రాకపోవడంతో సింక్ నిండా ఉన్న అంట్లు, కాఫీ ఫిల్టర్ కూడా అంట్లలోనే ఉండటం, భార్య ఆదేశంతో కథానాయకుడు ఫ్లాస్క్ పట్టుకుని రాఘవేంద్ర హోటల్‌కు టిఫిన్, కాఫీ తేవడానికి వెళ్లడం ప్రతి మధ్యతరగతి ఇంటిలోనూ కనిపించే దృశ్యమే. హోటల్‌లో మూర్తిగారు, రామయ్యగారు కూడా ఇడ్లీ పొట్లాలు తీసుకుంటూ కనిపించి, తమ ఇళ్లలో కూడా పనిమనిషి రాలేదని, అందుకే ఆ రోజుకి పొయ్యిలో పిల్లి లేవదని చెప్పడం, దానికి రచయిత “దేశం చాలా క్లిష్ట పరిస్థితుల్లో ఉంది. త్వరగా ఆ చైనావాడు హ్యూమనాయిడ్ రోబోస్‌ని చేసి చవగ్గా పారేస్తే అందరం తలా రెండు కొనిపడేసుకుని కాలుమీద కాలు వేసుకుని బతికేయచ్చు” అని వ్యాఖ్యానించడం కడుపుబ్బ నవ్విస్తుంది.
“ఇంటికి దీపం ఇల్లాలు అని ఎవరో అన్నారు కానీ ఇంటికి దీపం పనిమనిషే అని నా ఉద్దేశ్యం”, అలాగే అష్ట ఐశ్వర్యాలలో ‘సేవక ఐశ్వర్యం’ ఒకటని, మంచి పనిమనిషి దొరికి ఏళ్లకొద్దీ సుఖపడటం బహు తక్కువ మందికి దొరికే అదృష్టమని రచయిత చేసే చమత్కార విశ్లేషణలు కథకు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలిచాయి. బెంగళూరు నుంచి చెల్లెలు ఫోన్ చేసి, వాళ్ల పనిమనిషి సునంద టీ కప్పుల కొమ్ములు విరగ్గొట్టడమే కాకుండా “మీ టీ కప్పులు చీపువి అందుకే విరిగిపోయాయి” అని రివర్స్‌లో ఇన్సల్ట్ చేసిందని, పని మానేస్తుందన్న భయంతో ఏమీ అనలేక అన్నయ్యకు ఫోన్ చేసి గోడు వెళ్లబోసుకోవడం పనిమనుషుల ముందు యజమానుల నిస్సహాయతను హాస్యభరితంగా పట్టిస్తుంది.
అలాగే పక్కవీధిలో ఉండే వదిన వాళ్ల పనిమనిషి ‘భాగ్య’కు బంగాళాదుంపల వేపుడు తినాలని ఉందంటే అర్జెంటుగా దుంపలు కొనడానికి పరిగెత్తడం, మరునాడు ఆ కూర ఎక్కువ తిని కడుపునొప్పి అని భాగ్య కూడా పని మానేయడం, తన ఇంట్లో పనిమనిషి రాలేదన్న బాధ కన్నా పక్కవాళ్ల ఇంట్లో కూడా టోపీ పెట్టిందన్న సంగతి మనసుకు ఆనందం ఇస్తుందనే మానవ సహజమైన హాస్య ప్రవృత్తిని రచయిత భలేగా పట్టుకున్నారు. చివరకు గేటు బార్లా తీసుకుని పనిమనిషి ‘కళ’ రంగప్రవేశం చేయగానే, ఆనందాశ్రువులతో “మన ఇలవేల్పు, మన గృహదేవత వచ్చింది, హారతి పళ్ళెం సిద్ధం చేయి” అంటూ ముగించడం పాఠకుల పెదవులపై చెరగని నవ్వును మిగులుస్తుంది.
9. నాన్న చూపిన బాటలో – కూచిమంచి నాగేంద్ర – ప్రజాశక్తి స్నేహ
దేశభక్తి, సైనికుల త్యాగనిరతి, తండ్రి ఆశయాన్ని వారసత్వంగా స్వీకరించిన కుమారుడి ఆదర్శం ఇతివృత్తంగా ప్రజాశక్తి స్నేహ ఆదివారం అనుబంధంలో ప్రచురితమైన కూచిమంచి నాగేంద్ర గారి స్ఫూర్తిదాయక కథ ‘నాన్న చూపిన బాటలో’. సరిహద్దుల్లో దేశ రక్షణ కోసం ప్రాణాలర్పించే వీర జవానుల కుటుంబాలలో ఉండే భావోద్వేగాలను, బాధను దిగమింగుకుని దేశం కోసం నిలబడే వారి ధైర్యాన్ని రచయిత ఎంతో గౌరవప్రదంగా, హృదయానికి హత్తుకునేలా చిత్రించారు.
కథ ప్రారంభంలో ఐదో తరగతి చదువుతున్న చిన్నారి శశి “అమ్మా.. నాన్న ఎప్పుడొస్తారు?” అని అడిగినప్పుడు, కన్నీరు తుడుచుకుంటూ “లీవ్ దొరకగానే వస్తారు” అని బదులిచ్చే శాంతి ఆవేదనతో కథ నేరుగా పాఠకుల గుండెను తాకుతుంది. అక్కడి నుంచి ఫ్లాష్‌బ్యాక్‌లో బి.టెక్ చదివిన శాంతికి ఆర్మీలో కల్నల్ హోదాలో ఉన్న రాజేష్‌తో వివాహం నిశ్చయమవడం, తల్లి కాత్యాయిని భయపడినా తండ్రి విశ్వనాథం మరియు శాంతి రాజేష్‌లోని దేశభక్తిని, సంస్కారాన్ని మెచ్చి ఇష్టపడటం సహజంగా సాగుతుంది. ‘జనని జన్మభూమిశ్చ స్వర్గాదపి గరీయసి’ అన్న భావనను రాజేష్ తల్లిదండ్రులలో శాంతి దర్శించడం సైనిక కుటుంబాల త్యాగశీలతను తెలియజేస్తుంది.
పెహల్గాంలో పాకిస్తాన్ ముష్కరుల దాడికి ప్రతిగా భారత సైన్యం జరిపిన పోరాటంలో కల్నల్ రాజేష్ సారథ్యంలోని బృందం ఘనవిజయం సాధించినప్పటికీ, తిరిగి వస్తుండగా చీకట్లో ఉగ్రవాదుల దొంగదెబ్బకు రాజేష్‌తో పాటు మరో ఐదుగురు సైనికులు వీరమరణం పొందడం కథలో అత్యంత విషాదకరమైన ఘట్టం. జాతీయ జెండా కప్పిన పెట్టెలో భర్త పార్థివ దేహం వచ్చినప్పుడు శాంతి మౌన దుఃఖం, ఆపై జనవరి 26 గణతంత్ర దినోత్సవం నాడు ఢిల్లీలో భారత రాష్ట్రపతి చేతుల మీదుగా రాజేష్‌కు మరణానంతరం ‘పరమవీరచక్ర’ పురస్కారాన్ని అందుకునే సన్నివేశం ప్రతి భారతీయుడి గుండె ఉప్పొంగేలా చేస్తాయి. అక్కడ డాడీ ఫొటోకు దండ వేసి ఉండటం చూసి చిన్నారి శశి “బాధపడకు అమ్మా, నేను దేవుడి దగ్గరికి వెళ్లి నాన్నని తీసుకువస్తాగా!” అనడం కంటతడి పెట్టిస్తుంది.
కాలం గడిచి శశి పెద్దవాడై ఎం.ఎస్. ఆర్థోపెడిక్స్ పూర్తి చేసి సీనియర్ డాక్టర్ శశికాంత్‌గా పేరు తెచ్చుకున్నాక, అనూహ్యంగా ఆర్మీలో మేజర్ హోదాలో చేరాలని నిర్ణయించుకోవడం కథకు గొప్ప మలుపు. తండ్రి డైరీని, కల్నల్ చోప్రా రాసిన ఉత్తరాన్ని చదివిన శశి, “సరైన సమయానికి వైద్యం అంది ఉంటే కల్నల్ రాజేష్ బతికేవారు… నాన్నలా వైద్యం అందక ఏ సైనికుడూ మరణించకూడదు. దేశం కోసం ప్రాణాలు అర్పించే వారిని రక్షించుకోవడం మన బాధ్యత. అది తీర్చగలిగితే నాన్న తిరిగి వచ్చినట్టే” అని తల్లితో చెప్పే మాటలు యువతరానికి గొప్ప సందేశాన్ని ఇస్తాయి. చివరలో కల్నల్ చోప్రా కుమార్తె, మిలటరీ హాస్పిటల్ డాక్టర్ అయిన కీర్తితో శశి వివాహ ప్రస్తావన రావడంతో ఆ వీర సైనికుడి ఆశయానికి ఇద్దరు డాక్టర్లు తోడయ్యారన్న ఆనందంతో కథ ముగియడం ఎంతో ఆశావహంగా ఉంది.
10. సమయం – వసుంధరాదేవి – ఆదివారం వార్త
(ఇదే కథ 25 అక్టోబర్, 2026 నాటి సూర్య దినపత్రిక ఆదివారం అనుబంధంలో ‘ఎ’ ప్లస్ పేరుతో ప్రచురణ జరిగింది.)
డిజిటల్ యుగంలో పరుగులు పెడుతున్న కార్పొరేట్ తల్లిదండ్రులకు కనువిప్పు కలిగిస్తూ, పిల్లలకు కావలసింది ఖరీదైన బహుమతులు కాదని, తల్లిదండ్రుల ఆత్మీయమైన ‘సమయం’ మాత్రమేనని బలంగా చెప్పిన కథ వసుంధరాదేవి గారి ‘సమయం’. ఆదివారం వార్తలో ‘సింగిల్ పేజీ కథ’గా ప్రచురితమైనప్పటికీ, ఆధునిక నగర జీవితంలోని అతిపెద్ద కుటుంబ సమస్యను సూటిగా, గుండెకు హత్తుకునేలా ఆవిష్కరించడంలో ఈ కథ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.
హైదరాబాద్‌లోని ప్రముఖ ప్రైవేట్ స్కూల్‌లో ఎనిమిదో తరగతి చదువుతున్న సిద్ధార్థ్ వార్షిక ఫలితాల్లో క్లాస్ ఫస్ట్ సాధించి, ఆ ఆనందాన్ని అమ్మానాన్నలతో పంచుకోవాలని గాల్లో తేలిపోతూ ఇంటికి వస్తాడు. కానీ మల్టీనేషనల్ కంపెనీలో వైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా ఉన్న తండ్రి రాజేష్, సీనియర్ సాఫ్ట్‌వేర్ మేనేజర్‌గా ఉన్న తల్లి అనిత ఇద్దరూ క్యాలెండర్ డెడ్‌లైన్లు, క్లయింట్ కాల్స్‌లో మునిగిపోయి ఉంటారు. రాత్రి తొమ్మిది గంటలకు వచ్చిన తండ్రి ఫోన్ చెవి దగ్గరే ఉంచుకుని మార్కుల మెమో చూసి, “మేథ్స్‌లో 98 వచ్చాయి ఓకే, కానీ ఆ రెండు మార్కులు ఎక్కడ పోయాయి? నెక్స్ట్ టర్మ్ ఒలింపియాడ్ ఉంది కదా, ఇప్పటి నుంచే ప్రాక్టీస్ స్టార్ట్ చేయి” అనడం నేటి తల్లిదండ్రుల మార్కుల యావను, యాంత్రిక ప్రవర్తనను కళ్లకు కడుతుంది. తల్లి అనిత కూడా ల్యాప్‌టాప్ స్క్రీన్ చూస్తూనే బర్త్‌డేకి వీడియో గేమ్ కొనిస్తానని చెప్పి ముద్దు పెట్టడంతో, సిద్ధార్థ్ మౌనంగా గదిలోకి వెళ్లిపోయే దృశ్యం ఆ పసి హృదయపు ఒంటరితనాన్ని పట్టిస్తుంది. “ఇంట్లో కార్లు ఉన్నాయి, లగ్జరీలు ఉన్నాయి… కానీ మనసు విప్పి మాట్లాడుకునే మనుషులు లేరు” అనే రచయిత్రి వాక్యం ఆధునిక కుటుంబాల దుస్థితికి నిలువుటద్దం.
వారం రోజుల తర్వాత స్కూల్ ప్రిన్సిపాల్ నుంచి ఫోన్ రావడం, ఇన్‌స్పెక్షన్ కోసం వచ్చిన కరస్పాండెంట్ గారి అత్యంత ముఖ్యమైన అడ్మినిస్ట్రేషన్ ఫైల్‌ను సిద్ధార్థ్ దాచేశాడని, తనను కనీసం మూడు రోజులు స్కూల్ నుంచి సస్పెండ్ చేస్తేనే ఫైల్ ఎక్కడుందో చెబుతానని భీష్మించుకు కూర్చోవడం కథలో ఉత్కంఠను రేకెత్తిస్తుంది. తల్లిదండ్రులు ఆవేశంతో నిలదీసినప్పుడు సిద్ధార్థ్ కన్నీళ్లతో చెప్పే కారణం ప్రతి పాఠకుడి గుండెను పిండేస్తుంది. తన క్లాస్‌మేట్ శ్యామ్ గొడవలో సస్పెండ్ అయినప్పుడు వాళ్ల అమ్మానాన్నలు ఆఫీసులకు లీవ్ పెట్టి మూడు రోజులు వాడితోనే ఇంట్లో ఉండి తిన్నారని, ఆడుకున్నారని, మాట్లాడారని చెబుతూ… “నేను మంచి పనులు చేస్తే, ‘ఏ’ గ్రేడ్లు తెస్తే మీరు నాకైతే సమయం ఇవ్వరు. అందుకే… నేను కూడా ఏదైనా పెద్ద తప్పు చేసి సస్పెండ్ అయితే, కనీసం ఆ ఫిర్యాదు మాట్లాడటానికైనా, నన్ను తిట్టడానికైనా నువ్వు, అమ్మ ఆఫీస్‌కి లీవ్ పెడతారు కదా! కనీసం ఆ మూడు రోజులు నా పక్కన కూర్చుంటారు కదా నాన్నా… అందుకే ఆ ఫైల్ దాచాను!” అని సిద్ధార్థ్ పలికే మాటలు తల్లిదండ్రుల గుండెల్లో ఈటెల్లా గుచ్చుకుంటాయి.
ఆ మాటలతో రాజేష్ మోకాళ్లపై కూర్చుని కొడుకును కౌగిలించుకుని ఏడవడం, ప్రిన్సిపాల్ “పిల్లలకి మనం ఇచ్చే అత్యంత విలువైన కానుక మన సమయం” అని చెప్పడంతో తల్లిదండ్రుల్లో పరివర్తన రావడం కథకు పరిపూర్ణతను చేకూర్చింది. తక్కువ నిడివిలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన శిల్పంతో వసుంధరాదేవి గారు కాలం కోరుతున్న ఒక గొప్ప కథను అందించారు.
11. గాలి మరిచిపోదు – మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి – సాక్షి ఫన్డే
క్రైమ్ అండ్ సస్పెన్స్ జానర్‌కు భారతీయ కర్మ సిద్ధాంతాన్ని జోడించి, ఊహించని క్లైమాక్స్‌తో పాఠకులను నివ్వెరపరిచే ప్రముఖ రచయిత మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి గారి మార్కు కథ ‘గాలి మరిచిపోదు’. సాక్షి ఫన్డేలోని ‘కథాకళి’ శీర్షికన ప్రచురితమైన ఈ కథ, మనిషి తన తెలివితేటలతో చట్టం కన్ను కప్పగలడేమో కానీ ప్రకృతి ధర్మాన్ని, కర్మఫలాన్ని ఎన్నటికీ తప్పించుకోలేడనే సత్యాన్ని అత్యంత వేగవంతమైన కథనంతో నిరూపించింది.
ఇరానీ రెస్టారెంట్లో చాయ్, బన్ మస్కా తింటూ ఇరవై ఏళ్ల మహాన్ష్ ‘డెక్కన్ క్రానికల్’ పేపర్లోని క్రైమ్ వార్తలను చదువుతూ తన మిత్రుడితో జరిపే సంభాషణతో కథ ఆసక్తికరంగా ప్రారంభమవుతుంది. పోలీసులు హంతకులను పట్టుకోగలగడానికి కారణం హతుడికి, హంతకుడికి మధ్య ఏదో ఒక సంబంధం ఉండటమేనని, అసలు ఎలాంటి పరిచయం లేని అపరిచిత వ్యక్తిని ఆధారాలు లేకుండా చంపితే పోలీసులు ఎప్పటికీ పట్టుకోలేరని మహాన్ష్ ఒక వితండవాదాన్ని తెరపైకి తెస్తాడు. అంతటితో ఆగక దానిని ఒక ‘ఎక్స్‌పరిమెంట్’ (పరిశోధన) గా చేసి చూడాలనుకోవడం నేటి యువతలో నేర వార్తల ప్రభావంతో తలెత్తే విపరీత ధోరణిని సూచిస్తుంది.
ఆ సమయంలో అతని మిత్రుడు చెప్పే తాత్విక హెచ్చరిక కథకు ఆయువుపట్టు. “కోర్ట్ నీకు శిక్ష వేయకపోయినా మనల్ని సదా చూసే కన్ను ఒకటి ఉంది. అది శిక్షిస్తుంది… గాలి అంతా చూస్తుంది. గాలి మర్చిపోదు. నీకు గాలి తన అవసరం లేకుండా చేస్తుంది” అని మిత్రుడు పలికిన మాటలు కథ శీర్షికకు, ముగింపుకు బలమైన పునాది వేశాయి. అయినప్పటికీ మహాన్ష్ పొరుగూరి సంతలో నగదు ఇచ్చి కత్తి కొని, వినాయక నిమజ్జనం గుంపులో ఎవరో తెలియని యాభై ఏళ్ల టౌన్ ప్లానింగ్ ఆఫీసర్‌ను వెన్నులో పొడిచి చంపడం, రెండు నెలలైనా ఆ కేసు అపరిష్కృతంగానే ఉండిపోవడంతో తన ప్రయోగం విజయవంతమైందని భ్రమపడటం మల్లాది గారి సహజమైన ఉత్కంఠభరిత శైలిలో సాగుతుంది.
అయితే కథ ముగింపులో రచయిత ఇచ్చిన మెరుపు లాంటి మలుపు (ట్విస్ట్) పాఠకులను సంభ్రమాశ్చర్యాలకు గురిచేస్తుంది. వర్షం పడుతున్న రాత్రి రోడ్డు పక్కన చెట్టు కింద నిలబడిన మహాన్ష్ ను, అక్కడికి వచ్చిన ఒక పద్దెనిమిదేళ్ల అపరిచిత కుర్రాడు చటుక్కున కత్తి తీసి గుండెల్లో పొడుస్తాడు. “ఎందుకు… ఎందుకు…?” అని విలవిలలాడుతూ మహాన్ష్ అడిగినప్పుడు, ఆ కుర్రాడు తాపీగా “సారీ. ఓ చిన్న పరిశోధన. అపరిచిత వ్యక్తిని చంపితే పోలీసులు పట్టుకోగలరా లేదా అనే పరిశోధన” అని బదులివ్వడం, మహాన్ష్ తన తుదిశ్వాస విడుస్తూ “గాలి… మర్చిపోదు…” అని తన మిత్రుడి మాటలను గుర్తుచేసుకోవడం అద్భుతమైన పొయెటిక్ జస్టిస్. తాను ఏ చెట్టు కిందనైతే వర్షం పడినప్పుడు అపరిచితుడిని చంపవచ్చని ఊహించాడో, సరిగ్గా అటువంటి పరిస్థితిలోనే తాను చేసిన పాపం తనను వెంటాడి అంతం చేయడాన్ని మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి గారు అత్యంత నేర్పుగా మలిచారు.
ఈ ఆదివారం (8 నవంబరు 2026) వివిధ పత్రికలలో పలకరించిన ఈ పదకొండు కథలూ తెలుగు కథా సాహిత్యపు సజీవ చైతన్యానికి అద్దం పడుతున్నాయి. కవి యాకూబ్ ‘జరీనా’ స్త్రీ విముక్తికి నూతన నిర్వచనం ఇవ్వగా.. భూక్యా గోపి నాయక్ అందించిన రెండు కథలూ (‘మునెయ్య మొక్కు’, ‘చెట్టు సాక్ష్యం’) జానపద, ఆదివాసీ మూలాల ఆత్మగౌరవాన్ని పతాక స్థాయిలో నిలబెట్టింది. నేతి సూర్యనారాయణ శర్మ ‘ఆ మెడలో ద్రవ్యం కలదు’ చారిత్రక తాత్వికతను ఆవిష్కరించగా; మణి వడ్లమాని ‘బైరాగి’, దేవీప్రసాద్ ఒబ్బు ‘దీపావళి’, తాతా కామేశ్వరి ‘బుజ్జిగాడు’, కూచిమంచి నాగేంద్ర ‘నాన్న చూపిన బాటలో’, వసుంధరాదేవి ‘సమయం’ మానవ సంబంధాలలోని కరుణను, బాధ్యతను, దేశభక్తిని, కుటుంబ విలువలను ఆర్ద్రంగా పలికించాయి. బంధకవి రమణ ‘ఇలవేల్పులు’ గృహజీవన చిత్రణతో హాయిగా నవ్వించగా, మల్లాది వారి ‘గాలి మరిచిపోదు’ కర్మ సిద్ధాంతాన్ని క్రైమ్ థ్రిల్లర్ శిల్పంతో మెరిపించింది. మొత్తంగా ఈ వారం కథలు తెలుగు పాఠకుల హృదయాలలో చెరగని ముద్ర వేసే ఉత్తమ సాహిత్య పంటగా నిలిచాయి.
